1 112 HAVA AMBULANS GÖREVLENDİRME ORGANİZASYONU VE VAKA ÖRNEKLERİHavadan Hasta/Yaralı Nakli Eğitim Paneli 21 Nisan 2010 Dr. Ahmet Haki TÜRKDEMİR Ankara 112 İl Ambulans Servisi Başhekim Yardımcısı

2 YILLAR Aylar 2008 2009 2010 Toplam 1 28 17 45 2 19 35 54 3 23 50 73 4 22 29 51 5 40 6 7 48 8 32 9 43 10 47 11 26 49 12 20 27 46 405 131 582

3

4

5

6 Yaş Grupları Sayı Yüzde 0 Yaş Grubu 59 10,14 1-5 yaş grubu 27 4,64 6-10 yaş grubu 17 2,92 11-19 yaş grubu 28 4,81 20-45 yaş grubu 116 19,93 46-65 yaş grubu 141 24,23 65 yaş üzeri 154 26,46 Belirtilmemiş 40 6,87 Toplam 582 100,00

7 ODD HAVA OPERASYON YÖNETİMİOLAY YERİ TOPLANMA BÖLGESİ UMKE UMKE KARA AMBULANSLARI TRİAJ 2 TRİAJ 1 HELİPAD ALANI 1 saat 1-3 saat KARA AMBULANSLARI KARA AMBULANSLARI 4+ saat HELİPAD ALANI UMKE HASTANE KARA AMBULANSLARI UMKE TRİAJ 3 UÇAK PİSTİ

8 Hava Ambulansının Kullanılabileceği DurumlarKara ambulansı ile acil vakaya ulaşılma süresinin uzadığı durumlar. Arazi koşullarının kara yolu ile ulaşımı zorlaştırdığı durumlar. Hasta veya yaralının en kısa sürede operasyona alınmasının gerektiği durumlar Afet veya Olağan dışı durumlar Adalar veya deniz ulaşım araçlarından hasta nakli Üst düzey konuk ve devlet adamlarının gezi ve ziyaretleri Büyük kitle etkinlikleri sırasında ( miting, sportif olay, tören, konser vb.) Organ nakli Olay yerine sağlık personelinin hızlı bir şekilde nakli Uzak mesafeli hasta nakilleri ( Uçak ambulans )

9 Travma Kriterleri Yaralının araçtan dışarı fırlamasıAraç içinden çıkarılması 20 dakikadan uzun süren vakalar Aynı araçta kaza sonucu diğer yolcu(ların) ex olması Yayaya 40 km/saat hızla çarpılması Emniyet kemeri takılı olamayan kişinin aracın takla atması Çarpan aracın tamponunun 75 cm den fazla içeriye çökmesi 40 km/saat hızın üzerinde hızla oluşan motorsiklet kazaları 6 metreden yüksekten düşme Amputasyon ve amputasyona yakın vakalar Göğüs, karın, kafa, boyuna penetran yaralanmalar Beraberinde nörolojik defisit bulunan yaralanmalar Vücut yüzeyinin %15-20 üzerinde oluşan derece yanıklar Solunum zorluğu oluşturan yanıklar 55 yaş üzerinde multitravmalı vakalar İki veya daha fazla uzun kemik kırığı Pelvis travması Paralizi veya spinal kord yaralanması

10 Medikal Kriterler Glascow Koma skalası 10 altında olmasıDakikadaki solunum sayısının 10 un altı,30 üzerinde, nabız sayısının 120 nin üzerinde olması Unstabil veya potansiyel unstabil havayolu Çok miktarda kan kaybı olması Fibrinolitik tedavi gerektiren CVA vakaları Bilinci kapalı hastalar Hipotansiyon (erişkinde sistolik 90 mmHg, çocukta 70 mmHg altında olması) Akut koroner sendrom Prematurite

11 Genel Önlemler Acil hava araçları sadece vaka ve hava koşularında tam uygunluk halinde harekete geçirilir. Hava araçlarında nakil için öncelikle vakanın durumunun stabilizasyonunun sağlanmış olması gerekir. Vakanın koşulları ile birlikte vakanın alınacağı ve bırakılacağı en yakın bir bölgede hava aracının iniş yapabileceği uygun bir yerin çağrı ile birlikte uygunluğunun belirlenmiş olması gerekmektedir. Tüm hava araçları önceden belirlenmiş ve bildirilmiş rotalar üzerinden hareket ederler. Bölge dışı talepler değerlendirmeye alınmaz.

12 Genel Önlemler Bunun dışındaki talepler Bakanlık Kriz Merkezine yönlendirilmelidir. Çağrıya yönlendirilen bölge hakkında önceden yeterli bilgi temin edilmelidir. Talepte bulunan il ve görevliler hava araçlarının kullanımı ölçütlerine uymak ve uygun biçimde yönlendirme yapmakla görevlidir, gerekli hallerde görev iptalini yapmalıdır. Vakanın klinik ve zaman ölçütlerine uyduğuna dair risk/yarar değerlendirmesi yapılarak hava aracı talebi yapılmalıdır. Bu ölçütlerin sağlanmadığının saptandığı an hava aracı talebi iptal edilir. Hava aracında görevli personel vakanın karadan alınması ve hava aracına yüklenmesi, takibinin yapılarak, tekrar kara görevlilerine teslimine kadar geçen işlemlerinden sorumludur.

13

14 Aşağıdaki koşullarda Hava Nakil araçları kullanılmazKardiyak arrest (Hava koşullarına uygun hipotermik arrest hariç) Basit Stabil vakalar (ayal bileği kırıkları, omuz çıkıkları gibi durumlar), hava nakli; karadan nakil işleminin 30 dakikadan uzun süren vakalarda sağlanır. Kontamine maddelerle temas halindeki kişilerin tümüyle dekontaminasyonu sağlanmadan kabul edilmezler (özellikle kusmuk, idrar ve dışkı bulaşmış vakalar, hava personeline teslim edilmeden önceden temizlenmiş olmalıdır.) Ajite, saldırganlık potansiyeli olan vakalar kabul edilmezler Vakanın bulunduğu ilde yeterli tedavi olanağı olan vakaların yerinde tedavisi sağlanmalıdır. Bulunulan şehirde bulunmayan, yanık, travma merkezi, kopmuş organ müdahale merkezlere nakiller kabul edilecektir.

15 Hasta nakil ölçütleri sağlanmış olmalıdır.Risk/Yarar Analizi yapılışı i.     Vaka hava nakli için gerekli ölçütleri karşılıyor mu? ii.     Hava aracının nakil sırasında ineceği yerler vakanın alınması ve tesliminde karadan ulaşımı 10 dakikadan kısa sürüyor mu? iii.     Hava nakli vaka için en iyi uygulama mıdır? iv.     Vakanın alınacağı bölgenin yeterli güvenliği var mıdır? v.     Hava nakli vaka nakli için en uygun model midir?

16 Klinik Ölçütler i. Olağan Dışı Durumlar ii. Vaka Koşulları1.    Karadan ekip ve malzeme desteği sağlanamayan durumlar 2.    Vaka çıkartmanın uzadığı haller 3.    Çoklu yaralanmalı olaylar ii.     Vaka Koşulları 1.    START protokolünde Kırmızı ve Sarı vakalar 2.    Kritik travma vakaları 3.    Nörolojik bulgulu omurga yaralanmaları 4.    Stabil olmayan yanık vakaları 5.    Durumu stabil olmayan çevresel acil durumda olanlar 6.    Doku organ amputasyonlarında damar uygunluğu olanlar 7.    Gebelikte kontrol altına alınamayan nöbetler veya tedaviye cevap vermeyen inatçı uzamış nöbet geçiren vakalar 8.    Kardivasküler stabilizasyonu olmayan vakalar 9.    Solunum arresti veya solunum baskılanması olan vakalar 10. Doğumsal komplikasyonlar (anormal yerleşim, kan kaybı vb) 11. Çocuk travmaları (kararlaştırılan uygulama protokollerine göre) 12. Bakanlık kriz merkezinin onaylayacağı diğer durumlar

17 Zaman Ölçütleri: Hava aracının görevlendirilmesi için yukarıdaki koşullar sağlandıktan sonra TOPLAM NAKİL SÜRESİNİN kısa olması gerekir. i.     Uzamış Saha Cevap Süresi: Vakanın sıkıştığı yerden çıkartılması 20 dakikadan fazla sürüyor ise, ii.     Vakanın en yakın tedavi merkezine karadan nakil süresi 20 dakikadan uzun sürüyor ise iii.     Stabil durumdaki vakaların havadan nakli için kara yoluyla naklinin 30 dakikadan fazla süreceği durumlar, iv.     Hava nakli uygun görülen vakalar için yukarıda sayılan işlemlerin tamamlanması ve harekete geçişin 10 dakikadan az olması gerekir.

18 Bakanlığın Hasta Nakil Kriterleri ile ilgili son Genelgesinin DeğerlendirilmesiHastaneden hastaneye, hastaneden eve, il dışına ambulansla nakli uygun görülen hastalar için İl Ambulans Servisi Başhekimliği’ne başvurulacaktır. KKM tarafından uygun görülen hastaneye sevk edilebilecektir. Acil başvurulara ilk müdahale yapılarak stabilizasyonun sağlanması esastır. Başka hastaneye nakil gerekmesi durumunda KKM’ye bilgi verilecek, KKM tarafından yer kesinleştirildikten sonra sevk işlemine başlanacaktır. Sevk edilecek yer kesinleştirilmeden nakil işlemi başlamayacaktır.

19 Nakil sırasında hastanın güvenliği ve bakımı için sevk eden ve sevk edildiği hastaneler tarafından tüm tedbirler alınacaktır. KKM tarafından hasta nakli için sevk eden hastaneden ek uzman, tabip veya sağlık personeli talep edilebilecektir. Hastane boş yatak kapasite, ekip ve uzman durumları güncel olarak tutulması sağlanacak, dijital ortamla ilgili bağlantıları bir ay içinde giderilecek, bu konuda bir personel görevlendirilecektir. İşlerin yürütülmesinden İl Sağlık Müdürü ve Hastane Başhekimleri sorumludur. Aksaklık durumlarında sorumlular hakkında idari işlemler yapılacaktır. Dr. Seraceddin ÇOM Temel Sağlık Hizm. Gn. Md

20 Yaklaşma / Kalkış Düzlem Açısı - 1/8 Yan Mania Düzlem Açısı - 1/2HELİPORT PLANLAMA -1 Yaklaşma / Kalkış Düzlem Açısı - 1/8 Yan Mania Düzlem Açısı - 1/2

21 HELİPORT PLANLAMA -2 EK BİNA 2 ANA HASTANE BİNASI GÜVENLİ DEĞİL H EKHASTANE PARKI

22 35 m. 25 m. 50 m. 20 m. 25 m. x 25 m. 10 m.

23 HELİKOPTER İNİŞ ALANININ BELİRLENMESİ VE HAZIRLANMASIEn az 30 m x 30 m boyutlarında Mümkün olduğunca düz bir arazide (maksimum eğim 10º olmalıdır) Sert zeminde (toz, toprak, çalı-çırpı, toz kar, çamur, vb. olmamalıdır) Direkler, kablolar, ağaçlardan uzakta 4 köşesi ve rüzgar yönü konilerle işaretlenmiş olmalıdır. Pilotun belirgin bir engel görmesi durumunda alternatif iniş alanının da belirlenmiş olması gereklidir. Tehlikeli madde varlığında rüzgarı arkadan alan, çukurda olmayan ve tehlikeli bölgeden en az 1 km. uzaklıkta bir bölge seçilmelidir.

24 HELİKOPTERE YAKLAŞMA Helikopter iniş alanı içerisinde görev alacak personelin göz ve kulak korumaları kullanması gereklidir. Helikoptere bütün pervaneleri durduktan ve pilot ya da diğer uçuş personelinin onayı alındıktan sonra yaklaşılmalıdır. Helikoptere yaklaşımda pilotun görüş alanı içerisinde ve önden 45º açı yapan bölge kullanılmalıdır. Eğimli bölgelerde hiçbir zaman helikopter eğimin yüksek olduğu taraftan yaklaşılmamalıdır. Helikopterin arka pervanesine yaklaşılmamalıdır. İniş alanı içerisinde ve çevresinde koşmadan hareket edilmelidir. Islak ya da buzlu zeminlerde dikkatli yürünmelidir. Helikoptere hasta yüklerken ve/veya indirirken üzerinizde uçabilecek şapka, gözlük, steteskop, kağıt gibi malzemeler bulundurulmamalı ya da bunlar uygun şekilde sabitlenmelidir. Sedye süngerleri ve sedye örtülerinin de helikopterin yaratacağı rüzgar akımı nedeniyle uçabileceğini unutmayın. Helikoptere yaklaşım sırasında kollarınızı omuz hizasının üzerine kaldırmayınız, yukarıda bir şey tutmayınız (serum torbası, vb.) Helikopterin kapıları acil durumlar dışında sadece helikopter personeli tarafından açılıp kapatılmalıdır. İniş alanının belirlenmesi, iniş alanı içerisinde güvenliğin sağlanması ve helikopter personeli ile iniş hakkında telsiz trafiğini yürütmesi için bir yetkili personel belirlenmelidir. İniş Alanında Vatandaşlar 100 m. geride kalmalıdır. İtfaiye ve kurtarma araçları 50 m. geride kalmalıdır.

25

26 OLAY YERİNE UÇAK AMBULANS GÖREVLENDİRMENİN TEMEL ESASLARI(200 KM NİN ÜZERİNDE NAKİL GEREKTİREN ve UYGUN İNİŞ KALKIŞ ALANLARININ BULUNDUĞU DURUMLARDA) Hastanın bulunduğu ildeki tedavi imkanları başka bir ile naklini gerektiriyorsa ve karayolu ile ulaşım süresinin hayati tehlike arz ettiği durumlarda Organ veya organ nakli ekibinin nakli Yurtdışı nakiller Komplike monitörizasyon gerektiren şehirlerarası nakiller Hastanın karayolu ile uygun bir tesise götürülmesi için geçecek zaman, iyileşmesi veya hayatta kalması açısından tehdit oluşturuyorsa Afet veya Olağan dışı durumlarda Başka bir ile sağlık personelinin hızlı bir şekilde nakli gerektiğinde

27 HASTALIK UÇUŞ KISITLAMA SÜRESİ VE ÖNERİLER Miyokard İnfarktüsü 2–6 hafta uçuş yasak Konj. Kalp Yet. ve Myokard İskemisi İlaçla kontrol altında ve egzersiz toleransı iyi ise uçabilir. Ritim Bozuklukları, Hipertansiyon Bypass Ameliyatı 1-2 hafta kısıtlama Göğüs Cerrahisi 1-2 hafta Kalp kateterizasyonu 48 saat Pnömotoraks, Akut akciğer ödemi Kesinlikle uçamaz Status Asthmaticus Bronşektazi, Kor pulmonale, Kronik Bronşit Oksijen kullanarak uçabilir Anemi, Orak hücreli hemoglobinopati Hb 7-8 gr'dan, Eritrosit 2,5 milyondan az ise uçamaz Kan Bağışı 36 saat uçuş yasak Laparatomi, Kraniotomi, Torakotomi 10 gün-3 hafta yasak Mide-duodenum kanamaları 3 ay İleus, fıtık, apandisit ameliyatı Laparaskopik cerrahi ve Kolonoskopi 24 saat Göz delici yaralanmaları ve ameliyatları 2 hafta Beyin kanaması, damar tıkanması, İnme 10 gün Pneumoensefalogram, ventrikülogram 7 gün Alçı tesbiti Hamilelik 8 aylıktan sonrası doktor raporu gerektirir Yeni doğan bebekler 1 hafta Su altına dalış 6-24 saat

28 ODD HAVA OPERASYON YÖNETİMİ3+ saat 1 saat OLAY YERİ TOPLANMA BÖLGESİ 1-3 saat UMKE UMKE KARA AMBULANSLARI TRİAJ 2 TRİAJ 1 HELİPAD ALANI KARA AMBULANSLARI KARA AMBULANSLARI HELİPAD ALANI UMKE HASTANE KARA AMBULANSLARI UMKE TRİAJ 3 UÇAK PİSTİ

29

30 Hava Ambulansı TeşekkürHelikopter Ambulansla Hastalığı sürecinde nakli gerçekleştirilen Uz.Dr.Hayrettin Erbil BAŞEŞME tarfından adresine gönderilen teşekkür maili... tarihinde geçirmiş olduğum acil kalp rahatsızlığım (aort anevrizma disseksiyonu) sırasında Nallıhan ilçemizde yeni başlamış olan Helikopter Ambulans hizmetinden Ankara'ya naklimde yararlandım. Dakikaların önemli olduğu bu hastalıkta beni 35 dk. gibi kısa bir sürede Nallıhan'dan Ankara Etlik İhtisas Hastanesine getirip zamanında ameliyata girmeme sebep olan bu hizmete vesile olanlara, helikopterde bana refakat eden Dr. Ali İhsan Coşkun'a ve diğer helikopter personeline teşekkür eder, saygılarımı sunarım. Uz. Dr. Hayrettin Erbil BAŞEŞME

31 DHMİ ve Hava Kuvvetleri Komutanlığınatarihinde Şereflikoçhisar  Devlet Hastanesine kalp krizi nedeni ile başvuran  hastanın, Şereflikoçhisar'dan, Ankara'ya  naklinde Ankara 112 Komutasında görev yapan Hava Ambulansı görevlendirilmiştir.     Fakat daha önceden planlanmış  ve Şereflikoçhisar bölgesinde yapılmakta olan ''Anadolu Kartalı  Hava Tatbikatı '' nedeniyle uçuşlara  izni verilemediği bilgisi edinilmiştir.Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve HAva Kuvvetleri Komutanlığı durumun acileyetini göz önünde bulundurarak Tatbitakat 2 saat ara vermiş ve 112 Hava Ambulansının hastayı nakletmesine olanak sağlamışlar,böylece hastanın Şereflikoçhisar'dan Ankara'ya transportu başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir.    İnsan sağlığının söz konusu olduğu bu acil durumda gösterdikleri hassasiyetten dolayı Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve Hava Kuvvetleri Komutanlığı yetkililerine ,Ankara 112 olarak teşekkürlerimizi iletiriz.

32 Aeromedical Evacuation Management of Acute and Stabilized Patients, Frederick M. Burkle Jr., Richard Brennan and Victoria Garshnek, Aeromedical Evacuation, (Print) (Online), Springer New York, 2003 Evacuation Priorities in Mass Casualty Terror-Related Events,