A COLECCIÓN DUNHA BIBLIOTECA ESCOLAR: FORMACIÓN E ORGANIZACIÓN

1 A COLECCIÓN DUNHA BIBLIOTECA ESCOLAR: FORMACIÓN E ORGAN...
Author: Vanesa Márquez Escobar
0 downloads 4 Views

1 A COLECCIÓN DUNHA BIBLIOTECA ESCOLAR: FORMACIÓN E ORGANIZACIÓNCristina Ameijeiras Sáiz

2 As bibliotecas e a sociedade do coñecementoA aprendizaxe hoxe en día debería ser máis adquirir as habilidades para localizar, analizar, utilizar e comunicar a información obtida en fontes múltiples que memorizar feitos e información. Paralelamente, as bibliotecas escolares deberían transformarse en centros de aprendizaxe colaborativo, onde acceder a unha gran variedade de recursos (libros, revistas, enciclopedias en línea, CD-Rom, DVD's, e Internet) a disposición dos estudiantes e profesores, pero tamén de toda a comunidade educativa.

3 O papel das Bibliotecas EscolaresManifiesto de la Unesco sobre la biblioteca escolar: Función: Proporciona a los alumnos competencias para el aprendizaje a lo largo de toda su vida Misión: La biblioteca escolar ofrece servicios de aprendizaje, libros y otros recursos que permiten a todos los miembros de la comunidad escolar forjarse un pensamiento crítico y utilizar eficazmente la información en cualquier formato y medio de comunicación. Financiación: La biblioteca escolar es un elemento esencial de cualquier estrategia a largo plazo para alfabetizar, educar, informar y contribuir al desarrollo económico, social y cultural. Objetivos: Inculcar y fomentar en los niños el hábito y el placer de la lectura, el aprendizaje y la utilización de las bibliotecas a lo largo de toda su vida; Prestar apoyo a todos los alumnos para la adquisición y aplicación de capacidades que permitan evaluar y utilizar la información, independientemente de su soporte, formato o medio de difusión, teniendo en cuenta la sensibilidad a las formas de comunicación que existan en la comunidad; Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

4 Funcións das bibliotecas escolares (Manifiesto UNESCO)Proporcionar un continuo apoio ó programa de ensino e imprimir pulo ó cambio educativo Asegurar o máximo acceso á máis ampla gama de recursos e servizos Equipar aos estudiantes cos instrumentos básicos para que obteñan e usen a máis ampla gama de recursos e servizos. Guiar aos estudiantes para o uso das bibliotecas para o seu lecer, a súa información e a súa educación continuada.

5 Funcións das bibliotecas escolaresA BE debe promover a igualdade educativa de todos os estudiantes con independencia da súa situación de partida Debe facilitar o encontro coa lectura e as obras da creación humanas

6 Recomendacións sobre a colecciónUnha colección variada e equilibrada. Variedade de materiais e recursos. Contidos (información e ficción –narrativa, teatro, poesía, comic, álbumes e libros ilustrados). Temas (curriculum e outros documentos que amplían e completan os intereses do alumnado). Línguas.

7 Recomendacións sobre a colecciónA colección constrúese en función dos obxectivos da BE (Manifiesto UNESCO) Desenvolver o pensamento crítico dos estudiantes Acadar a consecución dos obxectivos do proxecto educativo do centro Crear e fomentar o hábito e gusto de ler e aprender Ofrecer oportunidades de crear e utilizar a información para adquirir coñecementos, desenvolver a imaxinación e comprender

8 Recomendacións sobre o tamaño da colecciónSegundo as Pautas IFLA de 2002 para a Biblioteca Escolar, unha colección razoable de recursos impresos: Debe constar de doce libros por alumno/a. A biblioteca escolar máis pequena debera ter como mínimo títulos relevantes e actualizados para garantir a atención aos intereses e necesidades do alumnado.

9 Recomendacións sobre a colecciónAdemais, os materias dunha biblioteca escolar deberán gardar a seguinte relación: 60% información: 50% obras de coñecemento, monografías, manuais, reportaxes... sobre os temas do currículo + 10% obras xerais de referencia (dicionarios, enciclopedias, atlas, catálogos, directorios...) 40% ficción: reflicten o universo imaxinario, á vez que estimulan a investigación: literatura (narrativa, poesía, teatro), cine, cómics, libros de imaxes, fotografías, creacións musicais...

10 Criterios para unha selección equilibrada da colecciónAnalizar e coñecer os fondos cos que conta a biblioteca do centro. Realizar unha expurgación dos fondos (retirando o que está deteriorado, obsoleto ou non responde ás necesidades dos lectores e lectoras).

11 Criterios para unha selección equilibrada da colecciónLocalizar todos os materiais espallados por distintos espazos do centro (departamentos, seminarios, bibliotecas de aula, aulas de informática, aulas de música, laboratorios, salas de audiovisuais, etc.), significativos para a súa incorporación ao rexistro centralizado. Avaliar a adecuación dos fondos da biblioteca ao currículo escolar.

12 Criterios para unha selección equilibrada da colecciónArbitrar as medidas para coñecer as necesidades dos distintos ciclos, departamentos, áreas curriculares, así como os intereses de profesorado e alumnado. Deseñar un plan de adquisicións, priorizando segundo as necesidades detectadas, e moi especialmente, a incorporación dos novos soportes. Destinar un orzamento específico a novas adquisicións, para a revisión e actualización da colección.

13 Recomendacións sobre o orzamentoAs Directrices IFLA /UNESCO para a BE especifican que “o orzamento da BE para material debe ser polo menos do 5% da cantidade destinada a cada estudiante” Definir unha política de colección: análise previo das necesidades Compras centralizadas: contar coa colaboración dos responsables de ciclos e departamentos

14 Recomendacións sobre o orzamentoEstablecer un orzamento ordinario Establecer prioridades Ter en conta os recursos doutras bibliotecas próximas: plans de colaboración con outras bibliotecas Organizar as compras: deixar unha parte do orzamento para as novidades

15 Recomendacións sobre a colecciónRenovación anual para coleccións consolidadas. Porcentaxe de documentos incorporados á colección no último ano. Indica actualidade da oferta documental. Calcúlase: nº de documentos dados de alta no ano * 100 / nº total de documentos. Establécese unha renovación anual do 5% para cada etapa educativa

16 Expurgación: argumentos en contraA misión do bibliotecario é reunir, almacenar e conservar as coleccións Os libros son sagrados. Transmiten o saber e as bibliotecas constrúen a memoria da humanidade Non se deben destruir os bens adquiridos co diñeiro público O que tiramos hoxe, pode ser necesario mañá Quedaremos con poucos libros É mellor ter algo sobre un tema que nada Pode ser que tiremos libros de valor

17 Expurgación: Os beneficiosOs documentos que non son adecuados para a BE teñen un custo Maior espacio e tempo para usuario e personal Mellora do aspecto xeral Actualización dos fondos, fiabilidad da información A revisión proporciona información sobre os documentos da colección Reevaluación da colección para localizar e corrixir as debilidades do fondo

18 A expurgación: criteriosDocumentos deteriorados Libros vellos, antiguos Documentos inadecuados Obras obsoletas ou que aportan información incorrecta ou falsa Documentos repetidos Donativos inadecuados Documentos que non se prestan

19 A expurgación: destino dos documentosAs posibilidades de destino dun documento como resultado dunha revisión poden ser: Volver aos estantes (trala avaliación) Levar a un almacén (provisionalmente) Constituir unha colección nova Reparar ou encadernar Donar a outras bibliotecas Destruir

20 Realización do expurgo030Enciclopedias 10. Eliminar las enciclopedias es una de las decisiones más difíciles. Se puede mantener en almacén las enciclopedias retiradas del libre acceso. Estudiar el número de ellas que se poseen. Es más fácil descartar aquellas que no se actualizan. Estudiar las actualizaciones en función del precio, la importancia de las consultas, la aparición de nuevas ediciones actualizadas en otros soportes. Por ejemplo, puede ser adecuado mantener una enciclopedia en papel y adquirir las actualizaciones en soporte digital.

21 Realización do expurgo1. Filosofía, Psicología Los libros de divulgación sobre psicología y autoayuda tienen una vigencia relativa. Mantener en almacén un ejemplar de diccionarios y enciclopedias de esta materia, así como de ejemplares de autores clásicos o recopilatorios sobre estos autores o sistemas filosóficos. 1Filosofía. 10. El valor lo determina sobre todo el uso. Descartar textos históricos y explicativos cuando están desfasados. 15 Psicología. 10. Intentar tener los libros de temas de interés para el alumnado y que se van renovando en el mercado.

22 Realización do expurgo2 Religiones Mitología /3/Conservar en almacén un ejemplar de los diccionarios y enciclopedias de este grupo. Descartar obras de teología más antiguas, comentarios sobre la Biblia, literatura sectaria, sermones. Debe de haber en la biblioteca información actualizada de las religiones más frecuentes. Hay algunos aspectos que necesitan una renovación más frecuente, es el caso de información sobre las sectas.

23 Realización do expurgo3 Ciencias Sociales. Revisar a menudo porque las obras de estas materias tienen interés temporal. Mantener trabajos históricos sobre economía, educación, ciencias políticas… si tienen demanda. Política. Si fuera posible (aquí el problema es el mercado editorial para el sector infantil y juvenil), diversidad de opiniones, información actualizada y divulgativa. Derecho. La Constitución, o recopilatorios actualizados. Las leyes pueden encontrarse en Internet. Costumbres, folklore Deben mantenerse materiales básicos sobre folklore y costumbres. Suelen ser muy utilizados y necesitan renovación.

24 Realización do expurgo5 Ciencias Puras. Deben descartarse los libros con información o teorías obsoletas. Casi todos los textos pueden ser descartados después de cinco años. Astronomía por ejemplo requiere mayor actualización que botánica o historia natural.

25 Realización do expurgo6 Ciencias aplicadas. Medicina. Salvo anatomía y fisiología que cambian menos Agricultura. Información actualizada, especialmente si es técnica. Economía doméstica. Las obras de decoración necesitan más actualización, pero las recetas de cocina, la jardinería y algunos materiales sobre artesanía, necesitan menor reemplazo, a no ser que no sean actualizadas.

26 Realización do expurgo7 Arte, música, deportes, cine, etc. Conservación en almacén de algún diccionario o enciclopedia de historia del arte. Mantener las colecciones con buenas ilustraciones: arte, fotografía. Guardar las obras básicas, sobre todo historias del arte y de la música, a no ser que hayan perdido atractivo.

27 Realización do expurgo9 Historia, Geografía. Conservar en almacén un ejemplar de diccionarios y enciclopedias de esta clase si están en buen estado. Descartar atlas geográficos e históricos desfasados. 91 Viajes, Geografía. Las guías de viaje tienen una vida limitada. Revisar. Los libros de viajes de más de 10 años se pueden descartar, a no ser que estén en buen estado y estén escritos por autores relevantes. 93 Historia. Existen buenos manuales que recopilan historias básicas y pueden descartarse en la biblioteca escolar textos monográficos extensos. También pueden mantenerse libros sobre la historia local.

28 Realización do expurgo929 Biografías. Conservación en almacén de recopilaciones biográficas (escritores, políticos, artistas…), en cambio, se pueden descartar libros sobre vidas individuales de personajes de poca importancia en la actualidad y en general las que no se han prestado.

29 Realización do expurgoLiteratura: Mantener algún manual de historia literaria. Descartar poetas y dramaturgos que ya no se incluyan en historias de la literatura y no se lean, trabajos de novelistas menores. Descartar también antiguos best sellers, ediciones de bolsillo antiguas, colecciones completas de literatura universal que no se consultan y no se adaptan a la edad de los escolares. Actualizar los clásicos de la literatura universal adecuados a la edad de los escolares. Descartar aquellos otros que queden muy lejos de la edad de los usuarios de la biblioteca y que estén anticuados.

30 Clasificación libros informativos: CDUOrganízase seguindo a CDU (Clasficación Decimal Universal). Consultar blog bibliotecas escolares da Xunta de Galicia:

31 Clasificación libros informativos: CDU Táboa de cores:

32 Clasificación dos libros informativos (Adaptación para 6-12 anos)

33 Clasificación dos libros informativos (Adaptación para 6-12 anos)

34 Clasificación dos libros informativos (Adaptación para 6-12 anos)

35 Ficción  Esta parte da colección divídese en tres apartados según idades: Xuvenil 11 a 14 anos (amarelos) 8 a 10 anos (verdes) 0 a 7 anos (ver clasificación)

36 Clasificación libros nenos/as 0-7 anosLibros con sorpresa Libros de imaxes Libros con música O mundo que me rodea Contos para contar

37 Clasificación da ficción (a partir de 8 anos)Poesía Teatro Narrativa Banda deseñada Outros xéneros

38 Clasificación da ficciónGianni Rodari: Contos escritos a máquina C ROD con Stefan Zweig: Carta de una desconocida N ZWE car

39 ESTABLECER UNHA POLÍTICA DE PRÉSTAMO: Principios1. Difusión. 2. Establecer se hai documentos que non se prestan: Obras básicas de referencia Obras de especial valor Obras que van ser utilizadas polos profesores nas súas clases 3. Tipos de lectores: Pódese distinguir entre alumnos/as de diversos ciclos, profesorado, personal non docente, familias, ex-alumnos, etc.

40 ESTABLECER UNHA POLÍTICA DE PRÉSTAMOO que debe contemplar: Número de documentos que poderán levar os nenos Número de documentos que poderán levar pais / nais / profesores/as Número de días de préstamo dos documentos Determinar que facer no caso de non devolución de documentos: non prestar máis sustitución de documentos penalización de préstamo por un tempo determinado outras...

41 Papel das bibliotecas públicasAsesoramento directo, en coordinación cos servizos centrais, no deseño, organización e idoneidade dos espazos, mobiliario, coleccións e recursos das bibliotecas escolares do seu entorno Asesoramento e coordinación en materia de formación destinada ao profesorado a cargo das bibliotecas escolares tanto ás universidades coma aos servizos centrais Bibliotecario de referencia encargado de establecer os contactos cos centros públicos Intercambio de experiencias de éxito

42 Papel das bibliotecas públicasReforzar as bibliotecas escolares, mellorar a colaboración, o intercambio e o coñecemento entre mestres e bibliotecarios, acadar niveis máis elevados de uso das ferramentas de información e de hábitos lectores, repercutirán positivamente nas bibliotecas públicas: no aproveitamento dos seus espazos e recursos, na extensión das súas posibilidades aos futuros usuarios da biblioteca, na mellora da imaxe da biblioteca e dos profesionais na sociedade

43 Funcións da biblioteca públicaContribuir á educación permanente. Facilitar a valoración dos logros da humanidade nos campos do saber e da cultura. Ser o medio principal de que os rexistros dos pensamentos e ideas da humanidade e a expresión da súa imaxinación creativa cheguen libremente a todos. Renovar o espíritu humano proporcionando libros e outros medios para o lecer. Axudar aos estudiantes. Ofrecer información técnica, científica e sociolóxica actualizada

44 A colaboración actual BE-BPPréstamo colectivo ás aulas Seleccións de recursos electrónicos ou bibliográficos por tema a petición do profesorado Asesoramento aos profesores a cargo das bibliotecas escolares nos temas relacionados coa organización da biblioteca Utilización do portal de recursos de información elaborado polas bibliotecas, que se pode completar cos recursos dos propios centros escolares. Acceso ao catálogo da biblioteca municipal, que facilita a catalogación e clasificación dos materiais da biblioteca escolar.

45 A colaboración actual BE-BPPrograma de visitas ofertado polas bibliotecas públicas aos centros escolares Petición de visitas dos centros ás bibliotecas públicas Visita dos bibliotecarios ás bibliotecas escolares da zona

46 As bibliotecas e a sociedade do coñecementoA biblioteca pública ao igual ca biblioteca escolar, como servizos públicos que son, deben estar atentas a servir como correctoras de desigualdades sociais e culturais existentes nun momento determinado. A sociedade do coñecemento está desenvolvendo unha nova forma de marxinación, xa denominada fenda dixital, que implica a irrupción dunha nova discriminación o mellor dito afonda unha fenda social xa existente ao sumarse a outras desigualdades sociais que aínda non solucionamos.

47 A COMPETENCIA LECTORA NO ESTUDIO PISAA cuestión no é a información, o problema céntrase nas capacidades cognitivas das persoas, nas súas capacidades para aprender a aprender e a poder transformar a información en coñecemento. A competencia lectora consistiría na comprensión e o emprego de textos escritos e na reflexión personal a partir deles coa fin de acadar as metas propias, desenvolver o coñecemento e o potencial personal e participar na sociedade Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

48 Por qué as Bibliotecas Escolares?Pautas IFLA para a biblioteca escolar O importante é saber seleccionar información relevante e de calidade en Internet no tempo máis breve posible. Os estudiantes deben ser capaces gradualmente de localizar, sintetizar e integrar a información e os novos coñecementos sobre todas as áreas de estudio na colección de recursos. Iniciar e levar a cabo programas para o desenvolvemento da competencia informativa é por tanto unha das tarefas fundamentais da biblioteca Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

49 Antes de avanzar, recordamos...Na sociedade actual, é fundamental a formación no uso da información. Esta é tarefa fundamental da biblioteca escolar. Esta tarefa afecta a todas as materias e polo tanto é responsabilidade de todo o profesorado. Debe de ser progresiva, e debe contar cun deseño curricular para todos os niveis Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

50 Dez argumentos a favor do papel das bibliotecas escolares1. Seguimos directrices e pautas mencionadas 2. A información es tamén un produto económico: - Úsase na vida cultural, social, económica e política - A información é poder - Mellora personal e do benestar social Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

51 Dez argumentos a favor do papel das bibliotecas escolares3. Crecemento exponencial da información: loita contra a fenda dixital. 4. Caída dos vellos mitos educativos: - Reciclaxe personal e profesional - Formación ao longo de toda a vida - Autoaprendizaxe - Aprendizaxe virtual 5. A democratización do acceso á información Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

52 Dez argumentos a favor do papel das bibliotecas escolares6. Socialización da biblioteca 7. Máximo aproveitamento e uso óptimo dos recursos da biblioteca 8. Función educativa das bibliotecas en xeral e das B.E. en particular 9. Cambio das funcións das bibliotecas 10. Das bibliotecas de conservación ás bibliotecas orientadas ao usuario. Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

53 A formación na BE orientada á resolución de problemas de informaciónCopian mensajes completos de libros y enciclopedias No elaboran síntesis personales a partir de las distintas fuentes Tienen dificultades para reformular los contenidos en un lenguaje claro y personal No tienen en cuenta las características del sistema de presentación determinado No consideran necesario citar las fuentes de información No se plantean los circuitos de la comunicación: no detectan si sus mensajes presentan problemas de legibilidad o de recepción. Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

54 A formación na BE orientada á resolución de problemas de información: o que fan os alumnosObtención da información Acumulan los documentos sin ningún método selectivo No consideran necesaria la consulta de distintas fuentes No distinguen los niveles informativos de las diversas fuentes Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

55 A formación na BE orientada á resolución de problemas de información...Na localización da información nos documentos impresos Esperan dar cun título que responda exactamente á súa consulta Non utilizan os instrumentos que facilitan a consulta dos documentos: sumarios e índices Non comprenden as distintas formas de presentación da información: imáxenes, esquemas, textos, tipografía Non saben ler textos documentais: len de principio á fin, non seleccionan Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras Sáiz Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

56 A formación na BE orientada á resolución de problemas de información...Á hora de buscar os documentos... Non se orientan no espazo da biblioteca Non coñecen os instrumentos de búsqueda: catálogos e clasificacións Teñen dificultades para utilizar o orden alfabético como sistema de búsqueda Buscan sistemáticamente nos estantes Esperan que o bibliotecario solucione a consulta Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

57 A formación na BE orientada á resolución de problemas de información...En los objetivos de búsqueda... Presentan os temas sen delimitar Presentan demandas excesivamente precisas Non son conscientes do traballo que conleva a busca documental Non parten dos seus coñecementos previos Non plantean a búsqueda en función do tipo de traballo Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

58 A formación na BE orientada á resolución de problemas de información...Axudar a superar as dificultades no proceso de busca dos usuarios (Baró-Mañá): Determinar o obxjectivo de búsqueda Búsqueda dos documentos Localización da información nos documentos impresos Obtención da información Reelaboración da información Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

59 La FU orientada a la resolución de problemas de informaciónSobreinformacion: tenemos acceso a mucha información, pero estamos más y mejor informados? Detectar la necesidad de información Saber formularla Ansiedad, ante toda esa información disponible, cual es la que preciso y para la resolución de mi problema? Cuales son las mejores fuentes? Como la aplico? Se multiplica con Internet “Solo sé que no se nada”. Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

60 Recapitulemos: En que convertimos a nosa biblioteca escolar?CENTRO DE RECURSOS Materiaies lúdicos, informativos, documentais Intermediario de recursos do entorno CENTRO DE MOTIVACIÓN E ANIMACIÓN Actividades de animación lectora Actividades de animación cultural Actividades de motivación CENTRO DE APRENDIZAXE Alfabetización en información Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

61 Normas ALFIN para los escolares de la Asociación Americana de Bibliotecas Escolares (AASL-ALA)Categoría 1ª: Alfabetización en información: El estudiante con alfabetización en información: Estandar 1: Accede a la información con eficiencia y efectividad. Indicadores: 1. Reconoce la necesidad de información. 2. Reconoce que la información exacta y completa es la base de la toma de decisiones inteligentes. 3. Formula preguntas basadas en sus necesidades de información. 4. Identifica diversas fuentes potenciales de información. 5. Desarrolla y utiliza estrategias acertadas para la localización de información. Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras

62 Normas ALFIN para los escolares de la Asociación Americana de Bibliotecas Escolares (AASL-ALA)Categoría 1ª: Alfabetización en información: Estándar 2: Evalúa la información de forma crítica y competente. Indicadores: 1. Determina la exactitud, pertinencia y exhaustividad de la información 2. Distingue entre hechos, puntos de vista y opiniones. 3. Identifica la información errónea y engañosa. 4. Selecciona la información apropiada para el problema o pregunta. Estándar 3: Usa la información de forma correcta y creativa. 1. Organiza la información para una aplicación práctica. 2. Integra nuevos conocimientos mediante información nueva. 3. Aplica información en el pensamiento crítico y la resolución de problemas. 4. Produce y comunica información e ideas en formatos adecuados. Cambre, Formación de usuarios en Bibliotecas Escolares Cristina Ameijeiras