1 Agnieszka Lewandowska, Cezary Mazurek, Marcin WerlaFederacja Bibliotek Cyfrowych w sieci PIONIER Dostęp do otwartych bibliotek cyfrowych i repozytoriów Agnieszka Lewandowska, Cezary Mazurek, Marcin Werla

2 Historia projektu dLibra1996 Początek prac badawczych w PCSS w zakresie bibliotek cyfrowych 1998 Budowa rozwiązania prototypowego 1999 Koniec prac nad prototypem, określenie nowych założeń dla systemu bibliotek cyfrowych Początek prac nad obecną postacią systemu dLibra 2001 Początek programu PIONIER Polski Internet Optyczny Biblioteki cyfrowe jako jedna z usług niezbędnych dla społeczeństwa informacyjnego 2002 Pierwsza ogólnodostępna instalacja dLibry – Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa (http://www.wbc.poznan.pl)

3 Historia projektu dLibra rośnie wkład użytkowników w kształt systemu dLibra 2004 Pierwsze warsztaty „Biblioteki cyfrowe” 2005 Prezentacja sieci polskich bibliotek cyfrowych na warsztatach Open Access w CERN 2006 Udostępnienie mechanizmów wyszukiwania rozproszonego i dynamicznych wirtualnych kolekcji Rozpoczęcie projektu badawczego MNiSW nr 3 T11C "Mechanizmy usług atomowych dla rozproszonych bibliotek cyfrowych" Uruchomienie CBN „Polona” opartej o system dLibra 22 czerwca 2007 Publiczne udostępnienie serwisu FBC

4 Liczba instalacji bibliotek cyfrowych dLibra

5 Biblioteki cyfrowe dLibra2002 dLibra 2004 2005 Gorzów Wlkp. 2006 do od Jelenia Góra

6 Mechanizmy rozproszonej platformy bibliotek cyfrowychTrzy dostępne dotychczas mechanizmy Wyszukiwanie rozproszone Dynamiczne wirtualne kolekcje Unikalne identyfikatory Bazują na otwartych standardach (OAI-PMH, RSS, DCMES) Podstawą jest pobieranie i indeksowanie metadanych ze zdalnych bibliotek przy pomocy protokołu OAI-PMH

7 Wymiana metadanych między bibliotekamiKażda biblioteka decyduje, jakie inne biblioteki indeksować Biblioteki są indeksowane okresowo, w sposób przyrostowy Niezbędne są informacje o usuniętych publikacjach Każda biblioteka posiada metadane z wszystkich innych bibliotek cyfrowych Pobrane metadane udostępniane są lokalnym czytelnikom wraz z referencjami do oryginalnych danych i obiektów

8 Wymiana metadanych między bibliotekamiProblemy Małe biblioteki cyfrowe (np. 30 lokalnych obiektów) mają bazy danych z danymi na temat zdalnych obiektów Wdrożony na tak dużą skalę mechanizm wymaga stałego nadzoru ze strony lokalnych administratorów Duże zmiany (np. porządkowanie kolekcji) powoli propagują się do innych bibliotek Federacja Bibliotek Cyfrowych dLibra

9 Federacja Bibliotek CyfrowychPortal dostępowy dla usług opartych na bibliotekach cyfrowych dostępnych w sieci PIONIER Dostępny dla końcowych użytkowników jak i dla innych usług Komunikacja z repozytoriami oparta na otwartym protokole OAI-PMH i schemacie metadanych Dublin Core Wykorzystanie otwartych standardów pozwala na dołączenie dowolnych repozytoriów spełniających te standardy W ramach prac nad FBC znaleziono i poprawiono błąd w specyfikacji protokołu OAI-PMH

10 Federacja Bibliotek Cyfrowych

11 Federacja Bibliotek Cyfrowych - UsługiUtworzone poprzez uruchomienie dwóch dedykowanych instancji atomowej usługi wyszukiwania rozproszonego serwera dLibry Na bazie tych usług i rozproszonych bibliotek cyfrowych zbudowano nową aplikację Wyszukiwanie obiektów cyfrowych Okresowe pobieranie i indeksowanie metadanych ze zdalnych repozytoriów Jeden interfejs wyszukiwawczy dla wszystkich repozytoriów OAI-PMH w Polsce Funkcjonalność dostępna również w postaci mini-wyszukiwarki i dodatków do przeglądarek WWW Największe podobne projekty na świecie: OAIster.org (wszystkie repozytoria), ScientificCommons.org (repozytoria naukowe) Polskie zasoby są w nich również widoczne

12 Federacja Bibliotek Cyfrowych

13 Federacja Bibliotek Cyfrowych

14 Federacja Bibliotek Cyfrowych

15 Federacja Bibliotek Cyfrowych - UsługiRozpoznawanie unikalnych identyfikatorów obiektów cyfrowych W pełni automatyczne nadawanie i rozpoznawanie identyfikatorów oraz aktualizacja metadanych i referencji Identyfikator w danej bibliotece cyfrowej: 8711 Unikalny identyfikator OAI: oai:www.wbc.poznan.pl:8711 Trwała referencja: Podobne projekty na świecie: DOI (system komercyjny) Persistent-Identifier.de (system dla repozytoriów niemieckich) Obydwa systemy wymagają „ręcznego” tworzenia identyfikatorów i aktualizacji danych

16 Federacja Bibliotek Cyfrowych

17 Federacja Bibliotek Cyfrowych - UsługiWyszukiwanie obiektów przeznaczonych do digitalizacji Okresowe pobieranie i indeksowanie metadanych obiektów przeznaczonych do digitalizacji Wyniesienie cyklu życia obiektu cyfrowego z pojedynczego repozytorium na poziom platformy bibliotek cyfrowych Przechowywanie planów digitalizacji to unikalna cecha oprogramowania dLibra, opracowana we współpracy ze środowiskiem bibliotekarzy Udostępnianie planów digitalizacji przy pomocy protokołu OAI-PMH dostępne od wersji 3.0 systemu dLibra Wykorzystanie otwartych protokołów umożliwia dodanie innych systemów w przyszłości Podobne projekty na świecie: nie znane

18 Federacja Bibliotek Cyfrowych

19 Federacja Bibliotek Cyfrowych

20 Federacja Bibliotek CyfrowychPlany dalszego rozwoju Statystyki na bazie gromadzonych metadanych Sieciowy profil użytkownika repozytorium cyfrowego i mechanizmy Web 2.0 Mechanizmy wspomagające koordynację digitalizacji Wyszukiwanie w treści obiektów cyfrowych Federacja Bibliotek Cyfrowych: To jeden punkt dostępu do zaawansowanych usług sieciowych opartych na obiektach cyfrowych gromadzonych w polskich bibliotekach cyfrowych Ułatwia odnalezienie i wykorzystanie dostępnych w sieci PIONIER obiektów cyfrowych Zwiększa widoczność polskich treści cyfrowych w Internecie i ułatwia ich promocję

21 Dziękuję za uwagę