1 Bitki Zararlıları ile Savaşım Yöntem ve İlaçlarıProf.Dr. Cem Özkan Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü

2 Kaynaklar Tarımsal Savaş Yöntem ve İlaçları( S. Toros, S. Maden, S. Sözeri) Tarımsal Zararlılara Savaşım Yöntemleri ve İlaçlar ( C. Öncüer , E. Durmuşoğlu Ege Üniv.) Genel Entomoloji (İ. Akif Kansu) Böcek Ekolojisi (İ. Akif Kansu) Zirai mücadele Teknik Talimatları (Gıda Tar. ve Hay. Bak.) Entegre Mücadele Teknik Talimatları (Gıda Tar. ve Hay. Bak.) İlaç firma yayınları

3 Tarımsal Savaşım (=Bitki Koruma, Zirai Mücadele, Tarımsal Mücadele) Bitkisel üretimi sınırlayan hastalık, zararlı ve yabancı otların zararından bitkileri korumak, bu yolla tarımsal üretimi artırmak ve kalitesini yükseltmek amacıyla yapılan tüm işlemlere  Tarımsal savaşım denir.

4 Tarımsal Mücadele Yöntemleri Kültürel Önlemler Karantina Fiziksel Mücadele Biyolojik Mücadele Biyoteknik mücadele Kimyasal mücadele Entegre mücadele

5 Bitki zararlıları Fitopatoloji Entomoloji Solucanlar (Annelida)Nematodlar (Nematoda) Yumuşakçalar (Mollusca) Akarlar (Acarina) Böcekler (Insecta) Kemirgenler (Rodentia) Kuşlar (Aves) Diğerleri (Keçi, domuz, vs) Fitopatoloji Funguslar Bakteriler Viruslar Mycorhiza Riketsia Yabancıotlar

6 Entomolojik gruplarının bitkilerde zarar oluşturma yollarıA – Doğrudan Beslenerek- beslenme yeri (meyve, yaprak), renk ve şekil değişimi, Bitki özsuyu emilmesi sonucu bitki gelişiminde durgunluk, yaprak ve meyve boyutunda küçülme, sayıda azalma, bitki ömrünün kısalması Hastalık taşıyarak B- Dolaylı Beslenme yaralarından diğer hastalıkların bitkilere girişini ve çoğalmasını kolaylaştıracak ortam sunarak Beslenme sırasında salgıları ve pislikleri ile kirleterek Diğer hastalık ve stres faktörlerine dayanıklılıklarını düşürerek

7 Böceklerin Faydaları Tozlaşmada rol olarakBal arısı, ipek böceği ürünlerinden yararlanılanlar Salgıları ve vücudundan ürün elde edilenler (boya, wax ve shellak) Bitkide oluşturduğu gal ve urlardan faydalanılanlar (Cynips urları) Diğer böcekleri veya hastalık etmenlerini ve yabancıotları yiyerek veya parazitleyerek Organik atıkları (çöp, leş ve dışkılar) yeniden doğaya kazandırarak Besin maddesi olarak Bilimsel araştırmalarda kullanılanlar (genetik araştırmalar, biyolojik mücadele çalışmaları) Adli tıpta kullanılarak

8 Tarımda Zararlı Bazı Organizmalar ve Bu Organizmalarla Mücadelede Yaklaşım Örnekleri

9 Salyangozda iç sistemler

10

11 Mollusca (Yumuşakçalar)Salyangoz (Helix sp.) Sümüklü böcek (Limax sp.) Nemli yerlerde yaşarlar. Gece faaliyet gösterirler. Testere şeklideki dilleri ile bitkilerin meyve, çiçek ve yapraklarını yerler. Ayrıca salgıladıkları sümüksü madde ile bitkileri kirletir, pazar değerini düşürürler.

12

13 Helix aspersa

14 Helix aspersa

15 Salyangoz zararı

16 Salyangoz predatörü bir carabid türü

17 Limax sp.

18 Mücadele Eğitim Kültürel önlemler: gündüz saklanmak için tercih edecekleri, nemli örtülü alanlar hazırlamak, toplanmaları sağlandıktan sonra toplayıp atmak Biyolojik mücadele: Metaldehyde içerikli moluscisidler kullanmak

19 Nematoda Sube 1: Nematoda Thylencida Thylenchidae HeteroderidaeParatylenchidae Dolichoridae Dorylamida Longidoridae

20 Özellikleri Toprakta, suda serbest yaşayan türleri olduğu gibi, bitkilerde zararlı olan türleri de vardır. Ayrıca diğer canlılarla beslenen (avcı) türleri de bulunmaktadır. Bitki paraziti olan türleri beslenme biçimlerine göre: Ektoparazitoitler Endoparazitoitler Yarı endo-ekto parazitoitler

21 Nematodlar,mikroskobik, iğ, iplik, limon veya armut biçiminde canlılardır. Erkeği ve dişisi farklı vücut biçimlerinde olabilir.

22 Nematod zararı Beslendikleri köklerde, ur oluşumu, saçak köklülük, yumuşama gibi belirtiler meydana getirirler. Bazı türler bitkinin kökünden üst aksamına hareket edebilir. Böyle bitkilerin üst aksamında gelişme durur, yaprak ve meyvede küçülme, dökülme, sararma görülür. Zararın üst üste birkaç yıl devam etmesi durumunda dalların ucundan itibaren yapraklar dökülür, uç dallardan geriye doğru kuruma başlar. Nihayet ölüm görülür. Bazı hastalıkların taşıyıcı olan türleri vardır. Nematod zararı başladıktan uzun süre sonra, bitkinin üst aksamındaki belirtiler nedeniyle varlığı anlaşılır. Genellikle diğer hastalık etmenlerinin belirtileri ile karıştırılır. Kök aksamının ve kök etrafından alınacak örneklerin usulüne uygun yöntemlerle mikroskopta incelenmesi ile anlaşılır. Tarla ve bahçe gibi alanlarda nematod sürveyi yöntemleri vardır.

23 Globodera (Heterodera) rostochiensis

24 Melodogyne hapla(1)

25 Domates kökünde genç nematodlar, ergin dişi ve yumurta torbası

26 Anguina tritici

27 Ditylenchus dipsaci

28 Ditylenchus dipsaci

29 Nematod Mücadelesi Mücadelesi en zor olan gruplardan biridir.Zararlı nematod türünün doğru teşhisi, uygun mücadele uygulanabilmesi için şarttır. Zararlı türün biyolojisi (Kaç döl verdiği, hangi dönemde, nerede kışladığı, bir dölünü ne kadar sürede tamamladığı, konukçuları ve ekolojisi, ne kadar süre canlılığını koruduğu) bilinmelidir. Nematod ile bulaşık olmayan temiz ve sağlıklı bitki materyali kullanmalıdır. Dayanıklı bitki kullanımı Tarla ve bahçede salma sulama yapılmamalıdır. Bulaşık olduğu bilinen bitkiler hemen sökülüp yok edilmelidir. Bulaşık olduğu bilinen tarla ve bahçelerde kullanılan alet ve ekipman dezenfekte edilmeden başka bir alana sokulmamalıdır. Münavebe uygulanmalıdır. Tuzak bitki kullanılabilir. Bitkisel materyalin canlılığına zarar vermeyecek ısı ve sürede sıcak su uygulanabilir (tohum ve soğanlı bitkiler) Ultraviole ışınlarından faydalanılabilir. Dikimden önce toprak sterilizasyonu (ultraviole ve ısı etkisi, kimyasallar fumigasyon) (Bu konu fumigasyonda uzun anlatılabilir) Fidan ve fideler nematicid solusyonuna bandırılıp dikilebilir.

30 Kırmızı örümcekler Sınıf: Arachnida Takım: AcarinaFamilya: Tetranychidae (kırmızı örümcekler) Tür: Tetranychus urticae, T. cinnabarinus, Bryobia rubrioculus

31 Tetranychus sp (kırmızı örümcekler)Kırmızı örümcekler, böceklerden farklı olarak 4 çift bacakları vardır. Başta anten bulunmaz. Vücutları baş, thorax abdomen olarak ayrılmaz. Chelicer denilen kesici delici organları vardır. Ağız parçaları sokucu emicidir. Bitkilerin özsuyunu emerek zarar veririler. Ördükleri ağlarla bitki aksamını birbirine bağlarlar. Beslendikleri yerlerde önce sararma, sonra kahverengileşme ve kuruma görülür. Bitkilerde yaprak, çiçek ve meyve dökümüne sebep olur. Ürün kalite ve kantitesi düşer

32 Akar avcısı Phytoseid

33 Tetranychus urticae

34 Tetranychus urticae zararı

35 Panonychus ulmi

36 Familya:EriophyiidaeEriophyes

37 Eriyophyes sp.

38 Eriophyes tiliae, E. tulipae

39 E. sheldoni

40 Eriophyes sheldoni

41 Kemirgenler (Rodentia)Fareler (ev faresi-Mus musculus; tarla faresi-Rattus notvegicus) Körfare Köstebek Tavşan (Lepus sp.)

42 Mus musculus

43 Kemirgenlerin zarar şekilleriMeyve ve tohumları kemirerek yerler Gövde ve dalları kemirerek yara açarlar Kökleri kemirirler Bu yaralar hastalık ve böceklerin bitkiye girişini kolaylaştırır. Yeraltında açtıkları galeriler bitki köklerinin yaralanmasına ve açığa çıkmasına neden olur. Bu bitkiler rüzgar ve diğer etkilerle kolayca devrilir, ve kurur. Fareler depolanmış ürünlerde önemli bir zararlı grubudur. Ev, ambar, kanalizasyon gibi yerlerde yaşarlar. Buralarda bulunan hastalık etmenlerinin yayılmasında önemli rol oynarlar.

44 Zararlıların popülasyonları üzerinde sıcaklık ve nem dışında besin, konukçu bolluğu, konukçu uygunluğu, yağmur gibi etkenler de olumlu veya olumsuz etkiye sahiptirler. İşte bu etkenlerin de göz önüne alınması gerekir ki buna bonitasyon adı verilir. Bonitasyon belirli bir kat sayıdır ve aylık, yıllık ve bölgelere göre hesaplanabildiğinden önceden tahmin çalışmalarında yararlanılabilecek bir ekolojik değerdir. Zararlıların salgınlarının önceden tahmin edilmesinde onların hayat tablolarından (Yaşam çizelgelerinden) da yararlanılır. Hayat tabloları zararlıların popülasyonlarının belirli döllerdeki yoğunluklarının seviyesi hakkında fikir verir. Hayat tablolarının hesaplanmasında ölüm faktörü, net üreme gücü, üreme çağındaki dişilerin yaşam uzunluğu ve doğal artış kapasitesinin hesaplanmasıyla popülasyonun durumu gerçek olarak ortaya konabilir.

45 Önceden tahmin ve erken uyarı çalışmaları yurdumuzda da üzerinde çalışılan konulardandır. Salkım güvesi, Elma içkurdu, Süne, Akdeniz meyvesineği, Zeytin sineği, Zeytin güvesi ve Fındık kurdu gibi ekonomik öneme sahip zararlılara karşı tahmin ve erken uyarı çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmalar sonucunda, örneğin Elma içkurdu ’na karşı geçmişte yapılan 7-8 ilaçlama sayısı 3’e indirilebilmiştir. Aynı durum Salkım güvesi için de geçerlidir. Yurdumuzda yapılmakta olan, zararlılar için önceden tahmin ve erken uyarı çalışmaları daha çok ilaçlama zamanını saptamaya yöneliktir. Bunun sonucu ilaçlama sayısının azaltılması geçmişte bu ilaçlamaların aşırı yapıldığını göstermektedir. Geçmişte yapılmış gereksiz aşırı ilaçlama hatası gibi günümüzde önceden tahmin ve erken uyarı kavramında da hatalar yapılmamalıdır. Ancak örneğin Süne’de olduğu gibi bu kavramın doğru kavrandığını da görmek mümkündür. Süne’ye karşı önceden tahmin ve erken uyarı çalışmalarında bazı yıllar hiç ilaçlama yapılmamasına kadar başarılı ve net sonuçlar alınabilmektedir.