1 BÖLÜM 3: İLETİŞİM TÜRLERİYARD. DOÇ. DR. LATİFE UTAŞ AKHAN BÖLÜM 3: İLETİŞİM TÜRLERİ

2 Hemşirenin iletişimi herhangi bir insanın iletişiminden farklı olmalıdır.

3 Günümüzde, hemşirelerden iyi niyetli, ilgili, sevecen, şefkatli yaklaşım yerine, planlı, amaçlı, hasta yararına yaklaşım beklenmektedir.

4 Hastanın yararına iletişim becerisi;bireysel özelliklerden, iletişimi kolaylaştıran yöntemleri kullanabilmeden, tepkiye hazır oluşumuzdan, hasta ile ilişkide karşılaşılan sorunlardan, iletişimi başlatma-sürdürme sonlama şeklinden etkilenir.

5 Hasta yararına iletişim kurabilmek için; bireyin kendi değerlerini, duygularını, sorumluluklarını tanıması, iletişimi kolaylaştıran teknikleri problem çözme yöntemlerini bilmesi, güven oluşturabilmesi, empati yapabilmesi, iletişimi başlatma, sürdürme, sonlamadaki sorumluluklarını bilmesi, ilişkideki sonuçları değerlendirebilmesi gerekmektedir.

6 Şekil 4‘ de hasta yararına- yardım edici iletişim kurma becerisi etkileyen boyutlar özetlenmekte.

7

8 Şekil 5’ de, ise hasta yararına yardım edici iletişim becerisinin “eyleme geçme” boyutunda hemşirenin sorumlulukları özetlenmektedir.

9

10 İletişim, hemşirelik mesleğinde sistemde bozulan dengeyi sağlamak amacıyla kullanılan tüm süreçlerin temelidir. Hemşireler iletişim aracılığı ile yardım ilişkisi kurarlar, problemleri tanımlama ve stresle baş etme, problem çözmede iletişim tekniklerini kullanırlar.

11 Hemşireler sağlık eğitimi yaparken iletişim kurarlarHemşireler sağlık eğitimi yaparken iletişim kurarlar. Problem çözme, yardım etme, öğretim, yönetim görevlerini gerçekleştirebilmeleri için hemşirelerin iletişim becerilerini geliştirmeleri gerekir. Hemşireler, zamanlarını “amaçlı, anlamlı ilişkiler kurmak” için kullanabilme potansiyeli olan sağlık elemanlarıdır.

12 Sosyal iletişim; hoş vakit geçirme, boş zaman doldurma.

13 Formal iletişim; radyo- televizyon, konferans, eğitimci, sanatçı vbFormal iletişim; radyo- televizyon, konferans, eğitimci, sanatçı vb. uygulayan kişilerin kurduğu iletişim. Yazı ile iletilen mesajlar, bir sanatçının boyasıyla ürettikleri, müzikle ifade ettikleri de formal iletişim örnekleridir.

14 Yardım amaçlı (therapeutik) iletişim; Bireyin ilgi ve gereksinimlerini ortaya koyan, bireysel yaşantılarının ortaya çıkarılmasına, bireyin iyilik durumunun oluşturulmasına-geliştirilmesine yardım eder.

15 Mesleki ilişki, ilişkinin hasta yararına ve danışma tekniklerine uygun olmasıdır. Bu ilişki uygun mesafe koymayı da sorunlu kılar. ”Mesafe” hastanın yakınlaşma gereksinimiyle çelişir. Bu nedenle değerlerimizi gözden geçirmeliyiz.

16 EK 3’ de mesleki ve sosyal ilişkiler arasındaki farklar görülmektedir.

17

18 Geleneksel bireysel değerler; Yaşlıya amca denilmesini, kadına bacım ya da kızım denilmesini, şefkatli, sevecen, yakın, dostça davranmayı düşündürür.

19 Mesleki değerler; Mesleğin onurunu koruma, mesleki bilgiyi geliştirme ve kullanma, kuruma-hastaya sorumluluklarını yerine getirmeyi zorunlu kılar. Mesleki değerlerle kurumun işleyişi çeliştiğinde, birey profesyonelce davranabilmelidir.

20 Profesyonellik yetişkin davranışı gerektirir, bu nedenle mesleki ilişkilerde;Profesyonel kişi, mesleki ilişki ile ilgili kendi ihtiyaçlarını erteleyebilir. Çaresiz kaldığı, başarısız olduğu durumları tolere edebilir. Sosyal ve iş yaşamında doyum sağlayan çeşitli kaynaklara sahiptir. Kendini tanıma cesareti vardır. Olumsuz özelliklerini kabul edecek güce sahiptir.

21 Bu nedenle profesyonel kişi, kendi çıkarına öncelik vererek, “meslek bana ne verdi” diyerek, övgü bekleyerek, eleştiri karşısında savunarak çalışmasını sürdürmez.

22 Profesyonel bir insan olarak algılanabilmek için;Olumlu ilk izlenim, dış görünüş ve tavırlar. Sözel-sözsüz iletişimde amaçlı\ planlı olma, ortaya konan iş gücü önemli ölçütlerdir.

23 Profesyonelliği zedeleyen yaklaşımlar;Hitaplar Özel yaşamın iş yaşamına yansıması Özerk davranamama Bireyselleşememe, ayrışamama, ebeveyn ve çocuk gibi davranma Mahremiyeti korumama ( özel yaşamlar ilgili bilgi sınırını çizememe)

24 Yardım amaçlı iletişimi, yardım edenin kendi ilgi ve gereksinimlerini geçici olarak bir yana bırakıp diğer insanın gereksinimlerine odaklanan etkileşim oluştuğunda görürüz.

25 Hemşireler uygulamalarında hem sosyal, Mesleki ilişki bağlamında çalışanların ilişkilerini zaman, zaman gözden geçirmeleri gerekebilir. Hemşireler uygulamalarında hem sosyal, hem formal hemde yardım amaçlı iletişimi kullanırlar.

26 Hasta yararına olan ilişkide, karşılıklı öğrenme yaşanırHasta yararına olan ilişkide, karşılıklı öğrenme yaşanır. Her hasta için ayrı planlama gerektiren yardım amaçlı ilişkide amaç; “biyolojik ve duygusal dengenin sağlanmasıdır.”

27 Bu genel amaç şunları içerebilir;Gereksinimlerin hasta ile birlikte gerçekçi değerlendirilip, yeterli karşılanmasına yardım. Bireyin değerlerinin ve yeterlilik duygularının değerlendirilmesi, yetersiz yönlerinin geliştirilmesine yardım.

28 Bireysel kimliğini, saygınlığını korumasına kendini yetmezlikleriyle kabullenmesine yardım.Destek olma-bağlılık-anlaşılma gibi duygusal gereksinimlerini, kaygı-öfke gibi olumsuz duyguları açıklamasına yardım.

29 Bireyin sağlığı ile ilgili gerçekçi değerlendirmeler yapması ve gerçekçi amaçlar geliştirilmesine yardım. Bireyin iletişim sorunlarının, sağlığının gelişimini engelleyen olumsuz davranış örüntülerinin tanınarak, baş etmeye yönelik davranışlar geliştirmesine yardım.

30 Yardım edici ilişki, hemşirelerin kullandığı enjektör, steteskop gibi bir araç-gerecidir.Bunun da yerinde, gerektiğinde, uygun şekilde kullanılması nasıl kullanılacağının öğrenilmesi önemlidir.

31 HASTA YARARINA-YARDIM AMAÇLI İLİŞKİ KURMA BECERİSİ NASIL GELİŞTİRİLEBİLİR?Hemşirelik eğitimine başlayanların öncelikle hasta yararına ilişki kurma becerisinin yararına inanmaları ve beceri geliştirmeye istek ve gereksinim duymaları önemlidir.

32 Bunu engelleyen inanışlar;Hastalar derdine- sorununa odaklanan insanlarla değil, derdini unutturan insanlarla iletişimi yeğlerler. “Yardım edici ilişki” diye bir kavram öğrenmek sadece aklımızı karıştırır, içimizden geldiği gibi davranmayı engeller.

33 Hastanın derdini deşmek onu daha da kederlendirir, moralini bozar,Hastanın derdini çözemeyecek, sorularına cevap veremeyeceksen, sorular sormasına fırsat vermem uygun olur.

34 Hastanın derdi-sorunu konuşulunca ne değişir ki?Hastanın derdini dinlemeye başlarsak bizi otorite olarak, rofesyonel biri olarak görmez-içini döktüğü dostu gibi görmeye başlar,

35 Sosyal muhabbet ve dertleşmek de insanca şeyler hasta ile böyle bir ilişki kurmak hemşireyi de hastayı da mutlu ediyorsa yanlış olan nedir. “ Yardım edici ilişki” bu kadar önemliyse neden hemşireden başka hiç kimse böyle bir ilişkiyi geliştirmek için çaba sarf etmiyor?

36 Yardım amaçlı- hasta yararına ilişkiyi öğrenmek tüm hemşireler için gerekli olmayabilir. En önemli gereci iletişim olan psikiyatri hemşireleri bu ilişki becerisini geliştirirlerse iyi olur. Onlar bu beceriyi kullanabilirler.

37 İnançların davranışların değişimi güçtür. ÇünküYardım amaçlı iletişim kurabilmek için öncelikle bu inançların değişmesi gerekir. İnançların davranışların değişimi güçtür. Çünkü Davranış tarzımızı değiştirdiğimizde yeni kimliğimiz bize yabancı gelir. Davranış tarzımızı değiştirdiğimizde yeni tarzımız çevremizdekilere yabancı gelir.

38 Alışkanlıklar uzun sürede geliştiğinden, kısa sürede değiştirilemezDavranış tarzımızı değiştirdiğimizde yaşadığımız sistemin dengesi etkilenebilir. Alışkanlıklar uzun sürede geliştiğinden, kısa sürede değiştirilemez

39 Bu inanışların, uzun süre değişime direnç gösterdiği gibi bazen de eğitim ya da çalışma süreci içinde insana, hemşireliğe ilişkin felsefenin değişmesi ile zorlama olmadan kendiliğinden değiştiği gözlenebilmektedir..

40 Sosyal iletişimden hasta yararına-yardım edici ilişkiye doğru davranış örüntülerinin değişimi yavaş yavaş gerçekleşebilir

41 Hemşirelerin deneyimi arttıkça doğal davranış örüntülerinin ( spontanlığının) bozulacağı ve hemşirenin başlangıçtaki benliğinden uzaklaşacağı ve gelişeceği literatürde belirtilmektedir.

42 “ Bireyin belli örüntülerdeki davranışları yeni ortam ve durumlarda işlerliğini yitirdiğinde davranışını yönlendiren inanışların, kendi benliğini değiştirmek zorunda kalacaktır.” İnsanlar etkileşim güçlükleri yaşadıklarında değişmeye hazır olabilmektedirler.

43 TEŞEKKÜRLER..