1 Dr Michał Boni ELASTYCZNOŚĆ RYNKU PRACY, ATYPOWE ZATRUDNIENIE A BEZPIECZEŃSTWO SOCJALNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE (przykład Polski) Warszawa, 6 marca 2007r.
2 ZMIANA MODELU PRACY GOSPODARKA INDUSTRIALNA POSTINDUSTRIALNAERA WIEDZY WELFARE STATE WORKFARE STATE LIFE LONG WORKING LIFE LONG LEARNING STABILNY ETAT, STABILNA KARIERA ZMIENNOŚĆ PRACY ZMIENNOŚĆ KARIERY NIETYPOWOŚĆ ZATRUDNIENIA I ORGANIZACJI PRACY RÓŻNORODNOŚĆ FORM ZATRUDNIENIA I ORGANIZACJI PRACY ODPOWIEDZIALNOŚĆ PAŃSTWA I PRAWA SOCJALNE ODPOWIEDZIALNOŚĆ INDYWIDUALNA I POTRZEBY SOCJALNE BEZPIECZEŃSTWO SOCJALNE ZMIANA CHARAKTERU BEZPIECZEŃSTWA SOCJALNEGO
3 ELASTYCZNOŚĆ, ADAPTACYJNOŚĆKonkurencyjność Adaptacyjność Elastyczność (kosztów, organizacji, zasobów) Job security employment security Nowe ramy bezpieczeństwa socjalnego: Rozwój modelu flexicurity Rozwój work – life balance Rozwój dostępności life long learning Podział odpowiedzialności: państwo, firma, człowiek Wzrost zatrudnienia dzięki elastyczności
4 ELASTYCZNOŚĆ A KRAJE TRANSFORMACJIKraje rozwinięte: modernizacja gospodarki wzrost adaptacyjności i elastyczności zmiana modelu bezpieczeństwa socjalnego Kraje transformacji: zapóźnienia cywilizacyjne industrialny charakter gospodarki wzrost adaptacyjności i elastyczności skoncentrowany na redukcji kosztów Kapitał ludzki (zasób i inwestycja) Kapitał ludzki (koszt) Dysfunkcyjny charakter stosowania Niektórych form elastyczności Sprzyja wzrostowi gospodarczemu i przewagom konkurencyjnym Efekty uboczne: niepewność, mniej bezpieczeństwa socjalnego, zagrożenia
5 ELASTYCZNOŚĆ - PRZEGLĄDWskaźniki indeksu elastyczności – EPL Wysoki wskaźnik zatrudnienia na czas określony (dominacja mężczyzn, a UE – 15: kobiety) Niski udział pracy poprzez agencje pracy czasowej Przepływy z zatrudnienia czasowego do stabilnego (różnorodność) Part – time job (mały udział, inne funkcje) Samozatrudnienie (czynnik kosztowy) Niska skala wykorzystania telepracy Elastyczność organizacji i czasu pracy (wybór pracownika czy decyzja pracodawcy) Wskaźnik zatrudnienia kobiet Niski udział w kształceniu dorosłych
6 OCHRONA ZATRUDNIENIA (EPL)Źródło: Zatrudnienie w Polsce 2005 po red. M. Bukowskiego
7 ZATRUDNIENIE NA CZAS OKREŚLONY UEŹródło: European Commission, Employment in Europie 2006
8 PRZEPŁYWY Z ZATRUDNIENIA STAŁEGO DO CZASOWEGO
9 PART TIME JOB (1) Źródło: Working time and work-life balance: policy dilemma? European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
10 PART TIME JOB (2)
11 PART TIME JOB (Polska) 1992 – 2006 – powolny trend malejący o (20%) Pracujący na wsi: 52,5% Pracujący na wsi, w małych gospodarstwach pd-wsch. Polski – 50% Pracujący – do 55% niskie kwalifikacje, 32% związane z rolnictwem Obszary gospodarki: rolnictwo, budownictwo (ok.. 60%) Powyżej 50 roku życia: 40%, poniżej 30 roku życia – 28%
12 FORMY ELASTYCZNEJ ORGANIZACJI CZASU PRACY (perspektywa pracodawcy)
13 RÓŻNE FORMY ELASTYCZNEJ ORGANIZACJI CZASU PRACY (swoboda wyboru formy)Źródło: Working time and work-life balance: policy dilemma? European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
14 ZATRUDNIENIE KOBIET
15 UCZESTNICTWO W EDUKACJI DOROSŁYCH UE
16 PRZEJAWY STAREJ GOSPODARKIZatrudnienie w sektorach (rolnictwo, wolny rozwój usług, szczególnie rynkowych) Wysokie wskaźniki zatrudnienia zmianowego Niskie zastosowanie internetu Niski poziom znajomości języka angielskiego Nakłady na B+R Uczestnictwo w edukacji dorosłych
17 ZATRUDNIENIE W SEKTORACH UEŹródło: European Commission, Employment in Europie 2006
18 Źródło: European Commission, Employment in Europie 2006PRACA ZMIANOWA UE Źródło: European Commission, Employment in Europie 2006
19 DOSTĘP DO INTERNETU 2003 (%)First European Quality of Life Survey: Participation in civil Society, European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions, Dublin 2006
20 PRZYROST MIEJSC PRACY NETTO (2004-2006) - SEKTORY
21 PRZYROST MIEJSC PRACY NETTO (2004-2006) - ZAWODY(+30K) (+410K) (+150K) (+30K) (+120K)
22 ZNAJOMOŚĆ J. ANGIELSKIEGO (%)First European Quality of Life Survey: Participation in civil Society, European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions, Dublin 2006
23 ZMIANY ZATRUDNIENIA W SEKTORACH UEŹródło: European Commission, Employment in Europie 2006
24 PRZYROST ZATRUDNIENIA UEŹródło: European Commission, Employment in Europie 2006
25 KLIN PODATKOWY (2+2)
26 ELASTYCZNOŚĆ - ZAGROŻENIASegmentacja rynku pracy (pracownicy trwale rotacyjni, nieciągłość pracy – norma, wpływ na przyszłą emeryturę) Specyficzna dyskryminacja kobiet na rynku pracy Niepełne wykorzystanie potencjału kobiet (słaby rozwój usług) Trudny start zawodowy i restarting Obawa o karierę hamuje rozwój funkcji rodzinnych (dzietność, korzystanie z urlopów wychowawczych) Brak komfortu/krótszy staż zawodowy Wymuszona elastyczność Przymus umów cywilno-prawnych „sztuczne” samozatrudnienie Problem klina podatkowego a zatrudnienie przy pracach prostych w „szarej” strefie Wczesne wychodzenie z rynku pracy (pozór elastyczności) Łatwość „wypychania” starszych z pracy Brak warunków dla dopasowania kwalifikacji Osłabienie stabilności systemu emerytalnego
27 WNIOSKI Nie obawiać się i nie hamować rozwoju elastyczności – rozwijać nowe formy bezpieczeństwa socjalnego Sprzyjać modernizacji gospodarki i wzrostowi jakości zasobów ludzkich (ramy dla równowagi: konkurencyjność a bezpieczeństwo poprzez: Flexicurity Work-life balance Life long learning Ograniczenie dysfunkcyjności) Nowy podział odpowiedzialności za workfare state: Państwo (interwencja selektywna) Wspólnota lokalna Przedsiębiorstwo (odciążone od funkcji socjalnych lub podejmujące odpowiedzialność za work – life balance, ale odciążone z kosztów) Indywidualna odpowiedzialność