1 FIZYKO-BIOLOGICZNE PODSTAWY FIZYKOTERAPII
2 PLAN WYKŁADU 1. Bodźce lecznicze 2. Reakcje i reaktywność na bodźce3. Przekazywanie i dawkowanie energii 4. Tolerancja na bodźce
3 PODSTAWOWE BODŹCE LECZNICZE STOSOWANE W FIZJOTERAPIIMechaniczne Elektryczne Kinetyczne Termiczne BODŹCE Chemiczne Psychiczne Świetlne Klimatyczne Dźwiękowe Hydrostatyczne Hydrodynamiczne
4 I ZASADA TERMODYNAMIKIENERGIA NIE JEST WYTWARZANA ANI NISZCZONA, ALE PRZETWARZANA
5 RODZAJE ENERGII STOSOWANYCH W FIZJOTERAPII I WYTWARZANYCH W ORGANIŹMIECIEPLNA ELEKTRYCZNA ELEKTROMAGNETYCZNA (pole) MECHANICZNA CHEMICZNA (tylko w organizmie)
6 ENERGIE NATURALNE RODZAJE ENERGII : promieniowanie elektromagnetyczne, wytwarzane przez Ziemię promieniowanie UV mieszczące się w widmie słonecznym ciepło Słońca i innych źródeł energia mechaniczna i ciążenie Ziemi, woda, wiatr REAKCJE WYWOŁANE ENERGIAMI NATURALNYMI powstają w miejscu absorpcji i w miejscach odległych, mają charakter reakcji adaptacyjnych
7 ENERGIE SZTUCZNE RODZAJE ENERGII : promieniowanie elektromagnetyczne o parametrach nie występujących w przyrodzie - ultradźwięki pole magnetyczne o parametrach nie występujących w przyrodzie REAKCJE WYWOŁANE ENERGIAMI SZTUCZNYMI powstają w miejscu absorpcji energii
8 MECHANIZM RECEPCJI BODŹCA PRZEZ KOMÓRKĘreceptor Zmiany jonowe Komórka K + bodziec Na+ depolaryzacja błony komórkowej (potencjał receptorowy) *bodziec fizyczny inicjuje lub uzupełnia proces leczniczy
9 KOMUNIKACJA MIĘDZYKOMÓRKOWA PODSTAWOWE DEFINICJEReceptory komórkowe Są to wyspecjalizowane struktury białkowe, zdolne do odbierania-przekształcania- przekazywania informacji ze środowiska zewnętrznego do efektorów Ligandy Są to związki łączące się z receptorem Agonista Jest to ligand pobudzający receptor Antagonista Jest to ligand hamujący receptor
10 PODZIAŁ RECEPTORÓW KOMÓRKOWYCHReceptory zewnątrzkomórkowe: a. Jonotropowe (ligandy jonowe) b. Metabotropowe (białko G) c. Katalityczne (enzymy) Receptory wewnątrzkomórkowe a. Cytoplazmatyczne b. Jądrowe
11 CYTOKINY HORMONOPODOBNE BIAŁKA I PEPTYDY. Wydzielane są przez komórki, wpływają na funkcje innych komórek Interleukiny 1-18 Interferony TNF Czynniki wzrostowe: (TGF, GM-CSE) Chemokiny Inne
12 MECHANIZM DZIAŁANIA BODŹCA FIZYCZNEGO KOMUNIKACJA MIĘDZYKOMÓRKOWAZmiany aktywności organizmu bodziec receptor W zakresie informacyjnym W zakresie biologicznym Kodowanie Integracja Przechowywanie Sterowanie układami Wykonawczymi (mięśnie, gruczoły)
13 Komunikacja międzykomórkowaA) bezpośrednia (jądrowa) B) pośrednia (poprzez transportery
14 SPOSOBY KOMUNIKACJI MIĘDZYKOMÓRKOWEJSygnalizacja endokrynna (hormonalna)- wydzielanie substancji sygnałowej do krwioobiegu Sygnalizacja parakrynowa miejscowe wydzielanie substancji sygnałowej Sygnalizacja neuronalna (nerwowa)- poprzez substancje sygnałowe zawarte w błonach komórkowych (sygnalizacja bezpośrednia)
15 Podział sposobów komunikacjibezpośrednia pośrednia (transportery) Poziomy komunikacji: błonowy cytoplazmatyczny jądrowy
16 PRAWO SCHULTZA-ARNDTArodzaje bodźców działanie SŁABE Pobudzają procesy życiowe ŚREDNIE Wywołują reakcje adaptacyjne MOCNE Hamują procesy życiowe, działają destrukcyjnie
17 RODZAJE I CECHY BODŹCÓW1. bodźce zmysłowe działające na receptory (np. światło i dźwięk) BODZIEC - cechy : siła działania, czas, częstotliwość i szybkość 2. bodźce działające na cytoplazmę komórkową poprzez: uwalnianie: * termoreceptory * histaminy * mechanoreceptory * adrenaliny * chemoreceptory * prostaglandyny * nocyceptory * bradykininy * osmoreceptory * serotoniny * acetylocholiny
18 REAKTYWNOŚĆ NA BODŹCE zależy od:Cech bodźca Zdolności organizmu do odpowiedzi - rodzaj tkanki - okolica - wielkość powierzchni - wrażliwość osobnicza (wiek, płeć, rodzaj choroby, leki, inne) - stanu aktywności narządu (stan czynnościowy układu autonomicznego)
19 TYPY REAKCJI NA BODŹCE LECZNICZECHARAKTER REAKCJI ODPOWIEDŹ LECZNICZA SŁABY POWOLNY WAGOTONICY ASTENICY TYP A PÓŹNA (PO 3-4 TYG.) TYP B SYMPATYKOTONICY PYKNICY SZYBKI SOLNY WCZESNA (PO 1 TYG.) TYP C WAGOTONICY + CECHY SYMPAT. MIESZANY PO 2 TYG.
20 TRZY FAZY ZMIAN AKTYWNOŚCI W UKŁADZIE AUTONOMICZNYM PODCZAS TERAPII BODŹCOWEJIII FAZA TROFOTROPOWA odpoczynku, zdrowienia, adaptacji II FAZA ERGOTROPOWA faza walki, wzmożonych reakcji I FAZA WSTĘPNA chwiejność układu, reakcje alarmowe
21 STAN AKTYWNOŚCI NARZĄDU A REAKTYWNOŚĆ NA BODŹCEIm bardziej nasilona jest czynność narządu (pobudzenie układu autonomicznego) tym mniejsza jest jego pobudliwość na bodźce pobudzające, a większa na hamujące (reguła Wildera)
22 RODZAJE REAKCJI WYWOŁANYCH DZIAŁANIEM ENERGIIMiejscowe Odległe Uogólnione MIEJSCE Natychmiastowe Późne CZAS Fizykochemiczne Chemiczne Biologiczne MECHANIZMY Adaptacyjne (czynne), kompensacyjne, ochronne, alarmowe CHARAKTER REAKCJI
23 PRZEBIEG REAKCJI ADAPTACYJNYCH WYWOŁANYCH BODŹCAMI LECZNICZYMI1. odbieranie informacji przez receptory 2. Przewodzenie impulsów drogami nerwowymi do ośrodków 3. Przetwarzanie informacji przez ośrodki w kierunku pobudzenia wybranych narządów (intensywność, czas działania) 4. Przesyłanie informacji z ośrodków do efektorów (narządów wykonujących czynności: mięśnie, naczynia, gruczoły, metabolizm)
24 Rodzaje reakcji adaptacyjnychREAKCJE ADAPTACYJNE: 1. Ogólne( systemowe) 2. Miejscowe
25 Cechy nośnika Pojemność- ilość energ. jaka może zmieścić się w jedn.pojemności Przewodność- ilość energii przekazywana w jednostce czasu
26 PRZEKAZYWANIE ENERGII- NOŚNIKI (przykłady)Ciepłolecznictwo: Woda, para wodna Powietrze Kataplazmy Parafina Borowina Krioterapia Ciekłe postacie: Azot Dwutlenek azotu Dwutlenek węgla Powietrze
27 PRAWO GROTHUSA-DRAPERA„Zmiany w tkankach wywołuje tylko ta energia, która została zaabsorbowana” wsp. absorpcji= ilość energii pochłoniętej całkowita ilość energii
28 JEDNOSTAJNY (natężenie, kierunek) (impuls, przerwa, fala, prędkość)PRZEPŁYW ENERGII (przebieg) JEDNOSTAJNY (natężenie, kierunek) CIĄGŁY PRZERYWANY (impuls, przerwa, fala, prędkość) CYKLICZNY (cykl, częstotliwość, amplituda, fala)
29 II ZASADA TERMODYNAMIKI„Aby energia mogła być przekazana musi zaistnieć różnica potencjałów między ciałem przekazującym a pobierającym energię” Sir Isaac Newton (zmodyf.)
30 DAWKOWANIE ENERGII LECZNICZYCHDAWKI FIZYCZNE Ilość energii dżule (J), kalorie (cal) Moc waty (W), J/sek Natężenie, gęstość J/cm2, W/sek B DAWKI BIOLOGICZNE (terapeutyczne) 1. Lecznicza - progowa (najmniejsza wywołująca reakcje) nadprogowa (mała) - średnia - submaksymalna (duża) 2. Podprogowa (bardzo mała) 3. Szkodliwa (zbyt duża)
31 OGÓLNE ZASADY STOSOWANIA BODŹCÓW FIZJOTERAPEUTYCZNYCHIndywidualne dobieranie zabiegów i metod leczniczych Stopniowanie natężenia bodźców leczniczych rozpoczynać od zabiegów mało bodźcowych stopniowo włączać zabiegi bardziej bodźcowe i zwiększać ich natężenie i czas 3. Łączenie zabiegów mniej bodźcowych z silniej bodźcowymi 4. Stosowanie prawidłowej kolejności wykonywania zabiegów i prawidłowego ich kojarzenia
32 OBJAWY NIETOLERANCJI ORGANIZMU NA ZBYT DUŻE BODŹCEmiejscowe uszkodzenie tkanek ból objawy ogólne ; omdlenie, gorączka objawy emocjonalne: lęk, niepokój, bicia serca
33 NIETOLERANCJA PATOLOGICZNAPowstaje: przy nadwrażliwości psychicznej na bodźce, fobie w wyniku odczynu alergicznego jako reakcja paradoksalna w wyniku zaburzeń czucia
34 PRZYCZYNY NIETOLERANCJI NA BODŹCEPrzedawkowanie bodźca Patologiczna reakcja z nadwrażliwością Obniżone czucie i następowe przedawkowanie
35 Dziękuję