1 Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUMChemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM
2 Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak jelita grubegoRak jelita grubego a WZJG Czynniki ryzyka raka jelita grubego Czy można zapobiec rakowi jelita grubego we WZJG? Jak zapobiegać? Podsumowanie
3 Powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG)Jelitowe toksyczne rozdęcie okrężnicy (megacolon toxicum) perforacja jelita masywne krwawienie rak jelita grubego Gastroenterologia i Hepatologia; Wyd. Czelej 2003
4 Rak jelita grubego WHO - 800 tys. osób/rokJedna z najczęstszych przyczyn zgonów na nowotwory złośliwe 2 miejsce na świecie i w Polsce Gastroenterologia i Hepatologia. Wyd. Czelej 2003 Starzyńska T., Wasilewicz M.P. Pol Merk Lek 2007 Ryzyko raka we WZJG 20 razy większe niż w populacji ogólnej Chang-Tai X. i wsp. World J. Gastroenterol 2004
5 Naturalna droga do rakaFigure Proposed sequence of molecular genetic events in the evolution of colon cancer. Carcinomas arise from an accumulation of events the sequence of which has been defined. Alterations in APC or DNA mismatch repair genes may be inherited in the germline (FAP, HNPCC) or may be acquired after birth (somatic mutations). Upper, The bottom row (A-C), shows the histology and the top row (D-F) shows colonoscopic photographs. From left to right: Dysplastic aberrant crypt focus (A and D, with methylene blue staining); adenomatous polyp (B and E); and invasive carcinoma (C and F). HPNCC, hereditary monpolyposis colorectal cancer; FAP, familial adenomatous polyposis. (Aberrant crypt focus [A and D] Aberrant crypt foci of the colon as precursors of adenoma and cancer. reproduced from Takayama T. Katsucki S, Takahashi Y, et al: N Engl J Med 339:1277, 1998.) Dysplazja Polip gruczolakowaty Rak inwazyjny
6 Naturalna droga do rakaDysplazja Polip gruczolakowaty Rak inwazyjny Figure Proposed sequence of molecular genetic events in the evolution of colon cancer. Carcinomas arise from an accumulation of events the sequence of which has been defined. Alterations in APC or DNA mismatch repair genes may be inherited in the germline (FAP, HNPCC) or may be acquired after birth (somatic mutations). Upper, The bottom row (A-C), shows the histology and the top row (D-F) shows colonoscopic photographs. From left to right: Dysplastic aberrant crypt focus (A and D, with methylene blue staining); adenomatous polyp (B and E); and invasive carcinoma (C and F). HPNCC, hereditary monpolyposis colorectal cancer; FAP, familial adenomatous polyposis. (Aberrant crypt focus [A and D] reproduced from Takayama T. Katsucki S, Takahashi Y, et al: Aberrant crypt foci of the colon as precursors of adenoma and cancer. N Engl J Med 339:1277, 1998.)
7 Dysplazja jako wstęp do rakamałego stopnia Dysplazja znacznego stopnia
8 Rak jelita grubego u chorych na NZJNajpoważniejszy odległy skutek WZJG Bartnik W. Gastroenterol Pol 2007 W ch. L-C jest podobnie Rubin D.T. i wsp. Inflam Bowel Dis 2008 W populacji ogólnej ryzyko wynosi ok. 2% (↑ > 60 r.ż.) Na podst. Gastroent i Hepatol; Wyd. Czelej 2003
9 Czynniki ryzyka raka we WZJGRyzyko rośnie proporcjonalnie do: czasu trwania choroby (stanu zapalnego) 10 lat – 1,6%; 20 lat – 8,3%; 30 lat 18,4%; pow. 40 lat % Rubin D.T. Inf Bowel Dis 2008 nasilenia zapalenia w okresie remisji rozległości zmian chorobowych Ekbom A., NEJM 1990 Eaden J., Aliment Pharmacol Ther 2003
10 Skumulowane ryzyko raka u chorych na WZJGFigure Cumulative probability of developing colorectal carcinoma in patients with ulcerative colitis seen at two tertiary referral centers. Data from primary care settings indicate a similar pattern but lower incidence rates (see text).
11 Czy można zmniejszyć ryzyko raka lub mu zapobiec?Tak Nadzór onkologiczny Profilaktyczna proktokolektomia Leki Salazosulfapirydyna 5-ASA (mesalazyna) Kwas foliowy
12 WZJG a nadzór onkologicznyPo 8-10 latach trwania choroby konieczny jest nadzór onkologiczny Ponad 25% zwężeń jelita we WZJG ma naturę złośliwą Gastroenterologia i Hepatologia. Wyd. Czelej, 2003
13 5-ASA a rak jelita grubegobadanie duńskie (1161 chorych z WZJG rozpoznanym w latach ) – analiza częstości występowania raka okrężnicy… …nie stwierdzono zwiększonej częstości raka u tych chorych… …z powodu stosowanej tam praktyki stałej, wieloletniej profilaktyki zaostrzeń polegającej na podawaniu 5-ASA, także w czasie remisji. Langholz E., Gastroenterol 1992 Winter KV., Clin Gastroent Hepatol 2004
14 5-ASA a rak jelita grubegoPrzewlekły stan zapalny dysplazja rak Eksperymentalnie wykazano, że 5-ASA: indukuje apoptozę komórek nowotworowych działa przeciwzapalnie i przeciwproliferacyjnie hamując syntezę prostaglandyn działa przeciwoksydacyjnie hamując mutacje DNA Te mechanizmy zapobiegają rakowi jelita grubego Reinacher-Schick A., Endoscopy 2000 Ciok J. i wsp., Gastroenterol Polska 2005 Velayos F.S. i wsp., Am J. Gastroenterol 2005
15 5-ASA (mesalazyna) a rak jelita grubegoOchronnie działają: mesalazyna >1,2 g/dobę (2,4) sulfasalazyna >2,4 g/dobę (4,8) Rubin D.T., Inflam Bowel Dis 2008
16 Mesalazyna a rak jelita grubego w NZJSkuteczność ochrony przeciwrakowej zależy od regularnego przyjmowania Bergman R. Aliment Pharmacol Ther 2006 Mesalazyna - >2g - najlepszy efekt w redukcji ryzyka raka jelita grubego ( %) Rubin DT i wsp., Inflamm Bowel Dis 2008 Ciok J. i wsp., Gastroenterol Pol 2005 Eaden JA., Aliment Pharmacol Ther 2003
17 Mesalazyna a rak jelita grubego we WZJGBadanie epidemiologiczne ( pacjentów) z Wielkiej Brytanii oraz przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały zmniejszone ryzyko raka podczas stosowania mesalazyny van Staa TP i wsp. GUT 2005 Velayos FS i wsp. Am J Gastroenterol 2005
18 Ilu chorych leczyć 5-ASA aby uniknąć jednego przypadku raka?10 lat od rozpoznania 20 lat od rozpoznania 30 lat od rozpoznania Skumulowana częstość raka u stosujących przewlekle 5-ASA 0,4% 1,5% 3,4% Skumulowana częstość u nie leczonych 5-ASA 2% 8% 18% Względne obniżenie ryzyka 80% 81% Różnica absolutna w % 1,6% 6,5% 14,6% NNT – ilu leczyć aby uniknąć jednego przypadku raka 62,5 15,3 7 Eaden JA i wsp. Gut 2001, 48,
19 Leczenie podtrzymujące remisję we WZJGCzas nie jest określony Zmniejsza ryzyko nawrotu Zmniejsza ryzyko raka Zalecenie bezterminowego leczenia wydaje się uzasadnione Gastroenterologia i Hepatologia; Wyd. Czelej 2003
20 Bezpieczeństwo mesalazyny5-ASA (mesalazyna) - aktywna komponenta sulfasalazyny Sulfapirydyna - nośnik odpowiadający za działania niepożądane Khan A. i wsp., The Lancet 1977
21 Bezpieczeństwo mesalazynyMesalazynę wprowadzono, aby ograniczyć działania niepożądane Bartnik W., Terapia 2007
22 Bezpieczeństwo mesalazynyRzadko wywołuje działania niepożądane Dopuszczona do leczenia kobiet w ciąży i dzieci Zalecana jest u młodych mężczyzn planujących potomstwo Van Bodegraven A. i Mulder C., World J Gastroenterol 2006 Di Paolo M.C. i wsp., Dig Liver Disease 2001
23 Rak jelita grubego a kwas foliowyChorzy z WZJG gorzej wchłaniają kwas foliowy z powodu samej choroby Starzyńska T., Wasilewicz M.P. Pol Merk Lek 2007 Lashner B.A., J Cancer Res Clin Onkol 1993 Niedobór kwasu foliowego - niezależny czynnik ryzyka zmian dysplastycznych w jelicie grubym Słabsze przeciwnowotworowe działanie sulfasalazyny jest być może następstwem niedoboru kwasu foliowego Rubin D.T., Inflam Bowel Dis 2008
24 Analiza kosztów chemoprewencjiMesalazyna Program powtarzanych kolonoskopii Zapobiegawcza resekcja jelita grubego Silverstein MD i wsp.: Clinical course and costs of care for Crohn's disease: Markov model analysis of a population-based cohort. Gastroenterology Jul;117(1):49-57.
25 Podsumowanie Jak dochodzi do rozwoju raka we WZJGWzrost ryzyka związany z czasem i rozległością zmian Metody zapobiegania Rola mesalazyny i sposobu jej podawania w chemoprewencji Koszty chemoprewencji raka
26 Dziękuję za uwagę