1 las lenguas romances son flexivas y fusionantes
2 1. RAÍZ o LEXEMA, que aporta lo fundamental del significado léxicoNuestras lenguas son flexivas y fusionantes. Esto quiere dicir que las palabras, en su mayor parte, constan de dos elementos: 1. RAÍZ o LEXEMA, que aporta lo fundamental del significado léxico 2. SUFIJOS y PREFIJOS, que proporcionan información léxica (menor que los lexemas) o gramatical. Estos últimos nos dan varios datos a la vez (modo, tiempo, voz…)
3 “Flexiva” quiere decir, figuradamente, que las palabras “se doblan” por un punto para poder soldar a la raíz diversos elementos Nuestras lenguas son así por proceder del latín, que a su vez pertenece a la familia indoeuropea: todos sus idiomas son flexivos. Gran cantidad de los sufijos y prefijos que usamos proceden del latín: en unos casos, ya estaban presentes en palabras latinas; en otros, los reutilizamos para formar palabras nuevas. En las siguientes diapositivas verás ejemplos de esos dos procedimientos en gallego y castellano. Intenta averiguar el significado de las palabras derivadas
4 sufijos derivativos (sustantivos)
5 sufijos de significado colectivo o abstracto
6 -tia -cia iustitia -za -cia franquicia belleza malicia … >evoluciona iustitia > justicia / xustiza -tia -cia
7 -men stamen -me -mbre herrumbre costumbre queixume … >evoluciona stamen > estambre / estame -men
8 -ura dictatura -ura > dictadura dentadura botadura investidura …evoluciona dictatura > dictadura -ura
9 -tas veritas -dad -dade > verdad / verdade maldad realidadefinalidad … evoluciona veritas > verdad / verdade -tas
10 -tudo altitudo -tud -tude > altitud / altitude esclavitud senectudaptitude … evoluciona altitudo > altitud / altitude -tudo
11 -go origo -gen -xe virgen marxe imagen … > origen / orixeevoluciona origo > origen / orixe -go
12 conjunción / conxunción-zón cerrazón locomoción coalición … evoluciona coniunctio > conjunción / conxunción -tio
13 sufijos con significado diminutivo
14 -illus bacillus -ilo -illo > bacilo codicilo peladillo bordillo …evoluciona bacillus > bacilo -illus
15 -ulus circulus -ulo > círculo corpúsculo pedúnculo grupúsculo …evoluciona circulus > círculo -ulus
16 sufijos con significado de acción
17 -arius operarius -ero -eiro > obrero / obreiro camarero usureirotornero … evoluciona operarius > obrero / obreiro -arius
18 -sor aspersor difusor ascensor … evoluciona defensor > -sor
19 -tor accusator -dor > acusador timador integrador pasador …evoluciona accusator > acusador -tor
20 alimentum -mento -mentum > alimento salvamento apartamentosedimento … evoluciona alimentum > alimento -mentum
21 -sio visio -sión > visión eclosión propulsión subversión …evoluciona visio > visión -sio
22 sufijos derivativos (adjetivos)
23 formantes de adjetivos relativos
24 urbanus, -a -anus, -a -ano, -a -án, -á > urbano, -a lacazán, -anaaldeano, -a americano, -a … evoluciona urbanus, -a > urbano, -a -anus, -a
25 comicus, -a -icus, -a -ico, -a > cómico, -a típico, -a mítico, -aquístico, -a … evoluciona comicus, -a > cómico, -a -icus, -a
26 -al estatal orbital palatal … evoluciona fatalis > fatal -alis
27 auxiliaris -aris -ar > auxiliar conciliar lanar caballar …evoluciona auxiliaris > auxiliar -aris
28 adoptivus -ivus, -a -ivo, -a > adoptivo auditivo, -ainstructivo, -a productivo, -a … evoluciona adoptivus > adoptivo -ivus, -a
29 marinus, -a -inus, -a -ino, -a -iño, -a > alcalino, -acristalino, -a campesiño, -a … evoluciona marinus, -a > marino / mariño, -a -inus, -a
30 -orius, -a aleatorius, -a -orio, -a > aleatorio, -a evolucionaprobatorio, -a ilusorio, -a recaudatorio, -a … evoluciona aleatorius, -a > aleatorio, -a -orius, -a
31 -icius, -a patricius, -a -icio, -a > patricio, -a evolucionaacomodaticio, -a ficticio, -a catedralicio, -a … evoluciona patricius, -a > patricio, -a -icius, -a
32 peligroso / perigoso, -amentiroso, -a caluroso, -a tormentoso, -a … evoluciona periculosus, -a > peligroso / perigoso, -a -osus, -a
33 -scus, -a -sco, -a etruscus, -a > etrusco, -a evolucionacarnavalesco, -a novelesco, -a canallesco, -a … evoluciona etruscus, -a > etrusco, -a -scus, -a
34 -ns, -ntis -nte amans, -ntis > amante brillante galante calmante …evoluciona amans, -ntis > amante -ns, -ntis
35 formantes de adjetivos de posibilidad
36 -bilis -ble possibilis > posible agradable risible esperable …evoluciona possibilis > posible -bilis
37 -il dúctil dócil ágil … evoluciona facilis > fácil -ilis
38 prefijos
39 interponer / interpoñerinternacional intercentros interestelar … evoluciona interponere > interponer / interpoñer inter-
40 in- in- intractabilis > intratable insensible inatacable imparable… evoluciona intractabilis > intratable in-
41 multi- multi- multiformis > multiforme multibanda multifunciónmulticolor … evoluciona multiformis > multiforme multi-
42 ante- ante- antecessor > antecesor antediluviano anteposiciónantelación … evoluciona antecessor > antecesor ante-
43 co(n)- co(n)- congelare > congelar / conxelar cooperación concordarcompartir … evoluciona congelare > congelar / conxelar co(n)-
44 di(s)- di(s)- discordans > discordante dislocación disonantediscapacidad … evoluciona discordans > discordante di(s)-
45 infra- infra- inframundus > inframundo evoluciona infrahumanoinfravalorar infraestructura … evoluciona inframundus > inframundo infra-
46 omni- omni- omnipotens > omnipotente omnisciente omnipresenteomnívoro … evoluciona omnipotens > omnipotente omni-
47 prae- pre- praesidens > presidente prelavado pretecnología prenatal… evoluciona praesidens > presidente prae-
48 ab(s)- ab(s)- abducere > abducir abstemio abstracto ablación …evoluciona abducere > abducir ab(s)-
49 transcurrir / transcorrertransporte transacción transliterar … evoluciona transcurrere > transcurrir / transcorrer trans-
50 retro- retro- retrocedere > retroceder evoluciona retrotraerretroactivo retropropulsión … evoluciona retrocedere > retroceder retro-
51 extra- extra- extraordinarius > extraordinario evolucionaextracorpóreo extrajudicial extralimitarse … evoluciona extraordinarius > extraordinario extra-
52 re- recuncar recomenzar recaer … evoluciona renovare > renovar re-
53 sub- sub- su- substratus > sustrato subíndice subordinaciónsubmarino … evoluciona substratus > sustrato sub-
54 super- super- sobre- superabundantia > sobreactuar supersalidosobresalir … evoluciona superabundantia > superabundancia super-
55 ad- ad- a- adiacens > adyacente / adxacente advenedizo achisparadosar … evoluciona adiacens > adyacente / adxacente ad-
56 sufijos gramaticales
57 sufijos en verbos, sustantivos y adjetivos
58 -o, -a … evoluciona amicus, -a > amigo, -a -us, -a
59 -s, -es … evoluciona petras > piedras -s, -es
60 cantabamus, feceratis, …-ba, -era, -mos… … evoluciona cantabamus, feceratis, … > cantábamos, fixerades, … -ba- -era- -mus …
62 Créditos de las imágenes:Diapositiva 2: https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/736x/e0/71/0e/e0710ea1a9a1419d9f d3561f.jpg Diapositiva 3: https://i.ytimg.com/vi/Vclqvn_acog/hqdefault.jpg Diapositiva 61: