1 Modelowanie obiektowe Diagramy czynnościDr Karolina Muszyńska Na podst.: S. Wrycza, B. Marcinkowski, K. Wyrzykowski „Język UML 2.0 w modelowaniu SI”

2 Modelowanie obiektoweDynamiczny obraz systemu – diagramy czynności rola podstawowe pojęcia zaawansowane pojęcia przykłady No additional notes

3 Diagramy czynności – rolaDiagramy czynności – rodzaj diagramów UML opisujących dynamikę systemu. Graficznie przedstawiają sekwencyjne i/lub współbieżne przepływy sterowania i danych pomiędzy uporządkowanymi ciągami czynności, akcji i obiektów. Diagramy czynności pokazują przepływ od punktu startu do punktu zakończenia z wyszczególnieniem wszystkich pojawiających się ścieżek decyzyjnych. Diagramy czynności są przydatne w modelowaniu biznesowym, gdzie są wykorzystywane do szczegółowego opisu procesów związanych z czynnościami biznesowymi. Służą również do modelowania scenariuszy przypadków użycia. No additional notes

4 Diagramy czynności - podstawowe pojęciaCzynność – czynność reprezentuje proces biznesowy; podstawowymi elementami czynności są akcje i elementy sterowania (decyzja, rozwidlenie, scalenie, start, koniec, etc.) Elementy połączone są przez “przepływy sterowania” lub ‘przepływy’. Realizacja czynności może zawierać przepływy współbieżne. Przepływ sterowania – reprezentowany przez strzałkę, łączy poszczególne komponenty diagramu czynności i przedstawia przepływ sterowania w ramach czynności. Przepływowi można nadać nazwę. No additional notes

5 Diagramy czynności - podstawowe pojęciaAkcja jest pojedynczym krokiem w ramach czynności. Akcja może posiadać informacje wejściowe i wyjściowe. Specjalne akcje wywołują inne akcje, przyjmują zdarzenia i wysyłają sygnały. Początek – punkt rozpoczęcia przepływu sterowania i danych inicjujący funkcjonowanie diagramu czynności. Zazwyczaj występuje tylko jeden początek, ale w złożonych systemach czasu rzeczywistego może wystąpić więcej niż jeden początek, co oznacza, że kilka przepływów rozpoczyna się na początku czynności. Możliwe jest również, że czynność nie ma żadnego początku tylko jest inicjowana przez zdarzenie. No additional notes

6 Diagramy czynności - podstawowe pojęciaKoniec – koniec to punkt zatrzymania wszystkich przepływów sterowania i danych na diagramie czynności. Na jednym diagramie może wystąpić więcej niż jeden koniec. Jeżeli w ramach czynności występują przepływy współbieżne wówczas wszystkie on zostają zakończone w momencie osiągnięcia końca diagramu. Zakończenie przepływu – zakończenie przepływu to punkt zatrzymania wybranego przepływu sterowania. W przeciwieństwie do końca, który zakańcza całą czynności, osiągnięcie zakończenia przepływu nie ma wpływu na inne współbieżne przepływy, które w tym samym czasie są realizowane w ramach czynności. W ten sposób można zakańczać przepływy współbieżne wybiórczo i pojedynczo. No additional notes

7 Diagramy czynności - podstawowe pojęciaPoczątek Koniec Czynności Przepływ sterowania No additional notes

8 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaDecyzja – punkt decyzyjny, reprezentowany przez symbol rombu. Punkt decyzyjny ma jeden przepływ wejściowy oraz dwa lub więcej przepływów wyjściowych. Każde wyjście ma przypisany warunek przejścia zapisany w nawiasach kwadratowych. Przy spełnieniu danego warunku przepływ kierowany jest odpowiednim wyjściem. Zastosowanie przy warunku słowa kluczowego ‘else’ oznacza, że przepływ zostanie zrealizowany w przypadku niespełnienia wszystkich innych zdefiniowanych warunków. Złączenie – punkt, również reprezentowany przez symbol rombu, który ma kilka przepływów wejściowych i jeden wyjściowy. Jego zadaniem jest łączenie przepływów, ale przepływy te nie są synchronizowane, czyli przepływ po osiągnięciu złączenia od razu przechodzi do wyjścia nie czekając na pozostałe przepływy. No additional notes

9 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaDecyzja No additional notes Czynność dekomponowana

10 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaDiagram czynności dla zdekomponowanej czynności No additional notes Złączenie

11 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaRozwidlenie – rozdzielenie jednego przepływu wejściowego na dwa lub więcej współbieżnych przepływów wynikowych, reprezentowane przez pogrubioną linię poziomą lub pionową. Rozwidlenie umożliwia przedstawienie współbieżnych przepływów w ramach czynności. Scalenie – przekazanie sterowania z kilku współbieżnych, wejściowych przepływów do jednego wynikowego, również reprezentowane przez pogrubioną linię poziomą lub pionową. W punkcie scalenia równoległe procesy ulegają synchronizacji. No additional notes

12 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaPrzepływ danych – przepływ danych pomiędzy obiektem a czynnościami lub akcjami, które mają wpływ na ten obiekt. Obiekty i przepływy danych umieszczane są na diagramie czynności w następujących sytuacjach: wskazywana jest odpowiedzialność obiektu, obrazowany jest przepływ obiektu, zmieniany jest stan obiektu. No additional notes

13 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaPrzepływ danych Obiekt Rozwidlenie No additional notes Scalenie

14 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaPartycje – mechanizm grupowania elementów diagramu czynności powiązanych przepływami sterowania i przepływami danych, pełniących określoną, wspólną rolę na diagramie. Podział na partycje może wynikać z różnych kryteriów: organizacja firmy, miejsca powstawania kosztów, położenie geograficzne, aktorzy, etc. Każda partycja oddzielona jest od sąsiadujących partycji ciągłą linią poziomą lub pionową. Dla każdej partycji definiuje się nazwę. Partycje mogą być ułożone dwuwymiarowo; w takim przypadku diagram czynności podzielony jest na komórki. No additional notes

15 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaPartycje No additional notes

16 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaWywołanie czynności - czynność może być wywołana z innej czynności. Samo wywołanie stanowi akcję; wyjściem tego wywołania jest inna czynność. W ten sposób czynności mogą być zagnieżdżane w sobie i mogą być prezentowane na różnym poziomie szczegółowości. Sygnał odbiorczy – ta akcja czeka na pojawienie się zdarzenia. Po przyjęciu zdarzenia przepływ wynikający z tej akcji (i który jest zdefiniowany na diagramie czynności) jest realizowany. Wiele procesów biznesowych inicjowanych jest przez zdarzenia, m.in.: przetwarzanie zamówienia po jego otrzymaniu, realizacja dostawy po potwierdzeniu otrzymania zapłaty, itp. No additional notes

17 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaSygnał czasowy – przepływ w diagramie czynności inicjowany jest w określonym punkcie czasu. Symbol klepsydry wykorzystywany jest to reprezentowania sygnału czasowego. Typowym przykładem zdarzenia czasowego jest uruchamianie przypomnień po upływie terminu płatności. Sygnał nadawczy – ta akcja tworzy sygnał, który jest wysyłany do czynności odbierającej. Czynność odbierająca odbiera sygnał przy pomocy sygnału odbiorczego i wykonuje stosowne czynności lub akcje. No additional notes

18 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaObszar rozszerzenia – ściśle zdefiniowany fragment diagramu czynności z jednoznacznie wyspecyfikowanymi wejściami i wyjściami, wykonywany wielokrotnie, stosownie do liczby elementów na wejściu. Obszar przerwania – grupa czynności, w obrębie której w wyniku działania przepływu przerwania realizacja wszystkich czynności jest przerywana. Manipulator wyjątków – określa czynności, które należy wykonać, jeśli określony wyjątek wystąpi w trakcie wykonania czynności chronionej. No additional notes

19 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaObszar rozszerzenia No additional notes

20 Diagramy czynności - zaawansowane pojęciaObszar przerwania Sygnał odbiorczy No additional notes Sygnał czasowy Manipulator wyjątków

21 Tworzenie diagramu czynnościIdentyfikacja podstawowych czynności w oparciu o scenariusze przypadków użycia Połączenie czynności z wykorzystaniem przepływów sterowania Opcjonalna dekompozycja czynności Identyfikacja przepływów decyzyjnych i przepływów współbieżnych Wprowadzenie przepływów danych Identyfikacja kryteriów i partycji diagramu Wprowadzenie obszarów rozszerzeń i przerwań Wprowadzenie manipulatorów wyjątków No additional notes