1 MOTYW LABIRYNTU W LITERATURZE RÓŻNYCH EPOKAutor: Magdalena Drewniak

2 Definicja motywu labiryntuLabirynt w literaturze jest najczęściej wyobrażeniem skomplikowanego, zagmatwanego świata i zagubienia w nim człowieka, jego ograniczonych możliwości poznawczych, zawikłanej drogi do prawdy.

3 Inna definicja motywu labiryntuLabirynt to plątanina dróg, krętych, ścieżek, wśród których trudno jest znaleźć tę właściwą, prowadzącą do celu. Jako labirynt często opisywany jest mózg ludzki, rozum, bogactwo myśli człowieka. W sensie przenośnym labirynt oznacza zamęt, zamieszanie, skomplikowaną sytuację, trudną do rozwiązania sprawę.

4 Motyw labiryntu w antyku„Mit o Tezeuszu” Minos wraz ze swoją żoną, która nazywała się Pazyfae miał jednego syna, który był pół - człowiekiem, pół - bykiem. Minos w obawie przed tym, by Minotaur nie zrobił komukolwiek krzywdy, kazał wybudować dla niego labirynt, by potwór nie mógł się z niego wydostać. Tezeusz był obcego pochodzenia, postanowił zabić Minotaura, który znajdował się w labiryncie. Każdy kto wszedł do labiryntu już z niego nie wyszedł. Tezeusz był jednym ze śmiałków, który odważył się tam wejść. Otrzymał on od księżniczki Ariadny nić, dzięki której nie zgubił się w labiryncie. Bohater wszedł do labiryntu rozwijając kłębek nici, gdy zabił Minotaura powrócił drogą którą przyszedł, dzięki nici którą rozwijał.

5 Motyw labiryntu w średniowieczu„Boska Komedia” - Dante Alighieri "Boska komedia" jest alegoryczną opowieścią o wędrówce Dantego - pielgrzyma przez Piekło, Czyściec i Raj. Piekło pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem, choć jest to obszar uporządkowany, podzielony na kręgi, w których przebywają dusze grzeszników zależne od rodzaju popełnionego występku. Piekło u Dantego jest labiryntem doskonałym.

6 Motyw labiryntu w renesansie„Do fraszek” - Jan Kochanowski

7 „Do fraszek” - Jan KochanowskiJan Kochanowski w utworze zwraca się do fraszek, które są mu bardzo drogie. Zawierają one treści tajemnicze i najskrytsze. Są myślami poety bez względu na to, czy los się odnosi do niego łaskawie, czy też nie. Fraszki swe nazywa labiryntem, w którym można się zgubić: Autor żartobliwie uważa, że z tego labiryntu nie jest nawet w stanie uwolnić się osoba, która posiada nić Ariadny, którą w mitologii otrzymał Tezeusz, aby wydostać się z labiryntu Minotaura. „Obrałliby się kiedy kto tak pracowity, Żeby z was chciał wyczerpać umysł mój zakryty: Powiedzcie mu, niech próżno nie frasuje głowy, Bo się w dziwny labirynt i błąd wda takowy,”

8 Wśród fraszek znajdujemy wiersze, w których poeta pisze o własnych utworach. Takim dziełem jest „Do fraszek” autorstwa Jana Kochanowskiego. Posługując się współczesną terminologią, utwory tego typu można nazwać autotematycznymi. O autotematyzmie mówimy wtedy, gdy tematem tekstu literackiego jest albo on sam, albo proces twórczy, sposoby i konwencje pisania oraz interpretowania literatury; jest to więc rodzaj literatury o literaturze. Krótki wierszyk „Do fraszek” ma właśnie taki charakter. Kochanowski ujawnia czytelnikowi osobisty stosunek do tych utworów. Są one jakby jego lirycznym pamiętnikiem.

9 Motyw labiryntu w pozytywizmie„Faraon” - Bolesław Prus Miejsce, w którym rozgrywa się akcja powieści, to starożytny Egipt. Bohaterem tego dzieła jest Ramzes XIII, syn faraona i jego następca na tron Egiptu. Wyobrażał sobie on własne państwo jako niezmierzony labirynt o grubych ścianach, z którego nie ma ucieczki.

10 Motyw labiryntu w Młodej Polsce„Zbrodnia i kara” - Fiodor Dostojewski Głównym bohaterem dzieła jest Rodion Raskolnikow, który studiował prawo, ale między innymi z powodu braku pieniędzy zrezygnował z nauki. Mieszkał w wynajętym ciasnym pokoiku, było to mieszkanie bardzo zaniedbane, w którym brakowało podstawowych sprzętów, w oknach nie było firanek, za to wisiała bielizna i stały doniczki z geranium. Miastem, w którym toczy się akcja, jest Petersburg. Miasto ukazane zostaje jako siła budzącą w ludziach najgorsze instynkty. Jako siedlisko pijaństwa, nędzy, prostytucji, jako przyczynę samobójstw i szaleństw. Są tam ludzie wykorzenieni, samotni, pozbawieni oparcia, jakie daje rodzina i tradycja. Życie traktują jak brutalną walkę o byt. Miasto ich zniewala, więzi, gubią się w jego labiryncie.

11 Motyw labiryntu w dwudziestoleciu międzywojennym„Sklepy cynamonowe” - Bruno Schulz „Proces” - Franz Kafka

12 „Mistrz i Małgorzata” - Michaił Bułhakow W powieści Michała Bułhakowa "Mistrz i Małgorzata" labirynt świata jest nadzwyczaj skomplikowany, pełen niejasnych sytuacji, nieoczekiwanych postaci i rozwiązań. W moskiewskiej rzeczywistości krzyżują się losy, plany i zamierzenia szatana i człowieka. Jesteśmy świadkami podążania Mistrza i Małgorzaty krętymi ścieżkami losu w celu ocalenia swojej miłości.

13 „Sklepy cynamonowe” - Bruno SchulzDrohobycz to miasto, w którym rozgrywa się akcja utworu. Ukazane zostało ono jako miasto – labirynt. Pełno tam ulic, po których chodzi bohater jako mały chłopiec. Gubi się on w labiryncie miasta, które zyskuje nową topografię, co świadczy o onirycznym charakterze tego opowiadania. Nocna eskapada prowadzi bohatera w coraz to nowe senne widzenia. Pierwotny cel wędrówki ulega zanikowi jak w sennym marzeniu. Niektóre ulice i budynki przypominają bohaterowi te znane z realiów, ale ulegają one deformacji. Jednym z nich jest budynek gimnazjalny.

14 „Proces” - Franz Kafka Większość wydarzeń w tym dziele rozgrywa się w ciemnych i dusznych pomieszczeniach, w labiryntach budynków, w ciasnych mieszkaniach lokatorskich. Wszystko dzieje się w półmroku i mętnym świetle. Przestrzeń tak przedstawiona staje się nieprzyjazna dla bohatera. Znalazł się on w labiryncie, z którego nie ma wyjścia: „K zawrócił się ku schodom, by dojść do pokoju rozpraw, ale znów przystanął, gdyż oprócz tych schodów zauważył w podwórzu jeszcze różne trzy klatki schodowe, a ponadto na końcu podwórza małe przejście, które zdawało się prowadzić na jeszcze inne podwórko”.

15 Podsumowanie Motyw labiryntu pojawia się w literaturze różnych epok. Najwięcej przykładów możemy znaleźć w literaturze dwudziestolecia międzywojennego. Bohaterowie utworów zmagają się z labiryntem, z którego nie ma drogi ucieczki. Jest to najczęściej zagmatwana sytuacja, w której człowiek się gubi.

16 Bibliografia Słownik motywów literackich, GREG, Kraków 2005 eszkola.plpolskina5.pl wikipedia.org Bibliografia