1 Nowotwory jajnika – profilaktyka i wczesne wykrywanie.Katedra Ginekologii i Położnictwa Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej w Poznaniu Kierownik Kliniki i Katedry prof. dr hab. Marek Spaczyński

2 Zachorowalność na raka jajnika: Rozkład według wieku(%) WIEK (lata)

3 Etiologia - czynniki ryzykaWzrastający wiek Nieródki Niepłodność (RR=1,6) W wywiadzie rak piersi (RR=2,0), błony śluzowej macicy lub jelita grubego W wywiadzie rodzinnym rak jajnika, błony śluzowej macicy (RR=1,8), piersi (RR=1,7) lub trzustki (RR=1,8) The etiology of ovarian cancer is not fully understood but the risk factors include: advancing age, low parity, infertility, personal history of breast, endometrial or colonic cancer and family history of ovarian malignancy as well as that of endometrial, breast or pancreatic cancer.

4 Etiologia - czynniki ochronneCzynnik Spadek ryzyka Pierwsza ciążą 40% Kolejne ciąże 14% Poronienia/porody przedwcz. 14% Karmienie piersią 26 m-cy 2,5% /miesiąc Tabletki antykoncepcyjne 40% Sterylizacja % Hysterectomia 33%

5 Objawy kliniczne raka jajnikaBrak wczesnych objawów (zmiany średnicy cm zwykle bezobjawowe) Ból brzucha % Powiększenie obwodu brzucha % Objawy urologiczne % Objawy ze strony % układu pokarmowego Krwawienie z dróg rodnych 5-30%

6 Badania diagnostyczneBadanie ginekologiczne Ultrasonografia Markery nowotworowe Punkcja jamy brzusznej Laparoskopia/laparotomia Biopsja guza

7 Charakterystyka zmiany w miednicy mniejszej podczas badania ginekologicznegoNIEZŁOŚLIWA ZŁOŚLIWA Ruchomość Pełna Ograniczona Spoistość Torbielowata Lita Umiejscowienie Jednostronne Obustronne Zatoka Douglasa Wolna Zajęta

8 Ultrasonograficzna ocena guza jajnikaWyklucz zmianę fizjologiczną w zależności od: dnia cyklu miesiączkowego wieku (ew. po hysterectomii) okresu po menopauzie Dwa USG wymagane ażeby wykluczyć że zmiana ma charakter przejściowy

9 Ultrasonograficzna ocena guza jajnikaUmiejscowienie guza - potwierdzenie jajnikowego pochodzenia zmiany Lokalizacja jedno/obustronna Rozmiary i objętość guza Morfologia guza (indeks morfologiczny) Badanie przepływów Dopplerem USG trójwymiarowe (3-D)

10 Ultrasonografia dopplerowskaWskaźnik pulsacji (PI) Wskaźnik oporu (RI) Lokalizacja naczyń (ośrodkowo vs obwodowo) Wcięcie rozkurczowe Maksymalna prędkość skurczowa (PSV) Uśredniona prędkość maksymalna (time averaged maximum velocity - TAMXV)

11 Ultrasonografia dopplerowskaNIEZŁOŚLIWE ZŁOŚLIWE _ Przepływ wysokooporowy Przepływ niskooporowy PI > 1, PI < 1,0 RI > 0, RI < 0,4 Przepływ na obwodzie Przepływ centralny/obwodowy Wcięcie rozkurczowe Brak wcięcia rozkurczowego

12 Technika kolorowego DoppleraNeowaskularyzacja w guzach złośliwych Angiogeneza w guzie złośliwym: wzrost ilości i stopnia skręcenia naczyń naczynia są pozbawione mięśniówki błony środkowej niska oporność naczyń na przepływ krwi

13 USG 3D Dokładniejsza ocena objętości guza Lepsza ocena struktury guzaLepsza ocena unaczynienia guza (angiografia dopplerowska) Objętościowa ocena przepływów naczyniowych

14 Badania dodatkowe Wlew kontrastowy Urografia CT RTG klatki piersiowejMRI SPECT / PET

15 Diagnostyka różnicowa guzów jajnikaCiąża ektopowa Mięśniaki macicy Stany zapalne przydatków Nerka miedniczna Nowotwór nerki Guz jelita

16 Rak jajnika : Relatywne 5-letnie przeżyciaSTOPIEŃ KLINICZNY

17 SKRINING BADANIA PRZESIEWOWEPomimo doskonałych metod diagnostycznych i leczniczych wyniki nie są zadowalające SKRINING BADANIA PRZESIEWOWE

18 Kryteria dla idealnego badania przesiewowegoStosunkowo powszechna choroba Rozpoznawalne stadium przedkliniczne Znacznie większe korzyści lecznicze we wczesnym okresie choroby Akceptowane przez pacjenta i badającego Stosunkowo dobre: czułość, swoistość i wartość predykcyjna Obniżenie śmiertelności z powodu danej choroby

19 Skrining raka jajnika Badanie ginekologiczneUltrasonografia (TVS ± Doppler) CA 125 Inne markery (OVX1, M-CSF) Skrining wieloskładnikowy (multimodal) (CA 125 z następowym TVS)

20 Skrining raka jajnika - CA125> 30 U/ml u 80% pacjentek z nabłonkowym rakiem jajnika Stężenie koreluje ze stadium zaawansowania Stężenie CA 125 podwyższone przed klinicznym rozpoznaniem raka jajnika ALE Marker nieswoisty dla raka jajnika Stężenie podwyższone tylko w 50% stadium I Niższa czułość niż ultrasonografia [JANUS Study 1988, Stockholm Study 1992, Maryland Study 1993]

21 Skrining raka jajnika Ogólna populacja Populacja wysokiego ryzykarutynowy skrining nie jest zalecany Populacja wysokiego ryzyka mocno obciążony wywiad rodzinny lub udowodniona mutacja genetyczna w zakresie predysponującego genu