1 PALENIE PAPIEROSÓW POCZĄTKIEM OSOBOWOŚCI UZALEŻNIONEJ
2 DROGA DO UZALEŻNIENIA Uwarunkowania: Wczesna inicjacjaregularne palenie palenie nałogowe. (inne): palenie tytoniu w rodzinie, w szkole, w miejscu pracy, nie respektowanie zakazów palenia, powszechne traktowanie palenia tytoniu jako elementu stylu życia (przyzwolenie na zachowania związane z paleniem).
3 Uwarunkowania rozpoczynania palenia papierosówPsychologiczne ciekawość, bunt przeciwko autorytetom, imponowanie otoczeniu; Środowiskowe rodzina, grupa rówieśnicza; Społeczne reklama, sposób na szczupłą sylwetkę, odniesienie sukcesu.
4 Uwarunkowania rozpoczynania palenia papierosów (cd)Potrzeba eksploracji świata i porządkowania Kryzys nowych wyzwań Redukowanie napięć i niepokojów Sposób na „skuteczny” sprzeciw Konformizm
5 Uzależnienie od środków psychoaktywnych:zaburzenie zdrowia polegające na powstaniu psychicznej lub fizycznej zależności, OBJAWIAWY: okresowy lub stały przymus przyjmowania substancji w oczekiwaniu na efekty jej działania lub przejmowanie dla uniknięcia przykrych objawów jej braku (np. alkoholizmu, narkomanii, lekomanii, nikotynizmu)
6 Uzależnienie od tytoniu sklasyfikowane jestMiędzynarodowej Klasyfikacji Chorób Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10 Uzależnienie od tytoniu sklasyfikowane jest w kategorii: Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, spowodowane paleniem tytoniu (F-17)
7 F17.0 – ostre zatrucie spowodowane nikotyną ZABURZENIA PSYCHICZNE I ZABURZENIA ZACHOWANIA, SPOWODOWANE PALENIEM TYTONIU (F-17) F17.0 – ostre zatrucie spowodowane nikotyną F17.1 – używanie szkodliwe, F17.2 – zespół uzależnienia od nikotyny, F17.3 – tytoniowy zespół abstynencyjny.
8 F.17.0 – OSTRE ZATRUCIE SPOWODOWANE NIKOTYNĄ – kryteria:Przyjęcie dawki mogącej wywołać zatrucie Występujące dysfunkcjonalne zachowanie lub nieprawidłowe postrzeganie, obejmujące co najmniej dwa objawy z następujących: bezsenność, dziwaczne sny, chwiejność nastroju, Derealizacja (poczucie zmiany otaczającego świata), wpływ na funkcjonowanie jednostkowe.
9 F.17.0 – OSTRE ZATRUCIE SPOWODOWANE NIKOTYNĄ – kryteria: cdWystępuje co najmniej jeden z następujących objawów: nudności lub wymioty, pocenie się, Tachykardia (znaczne przyspieszenie czynności serca; częstoskurcz), zaburzenia rytmu serca.
10 F.17.1 – UŻYWANIE SZKODLIWE – kryteria:Użycie substancji spowodowało szkody somatyczne lub psychologiczne (lub znacznie przyczyniło się do tego), prowadzące do: upośledzenie sądzenia lub niepożądanych następstw w relacjach z innymi ludźmi. Charakter szkód powinien być jasno rozpoznawalny i określony.
11 F.17.1 – UŻYWANIE SZKODLIWE – kryteria: (cd)Wzorzec używania szkodliwego utrzymuje się przez co najmniej 1 miesiąc lub występował w sposób powtarzający się w ciągu 12 miesięcy. Zaburzenie nie spełnia kryteriów innego zaburzenia psychicznego ani zaburzenia zachowania związanego w tym samym okresie czasu z tą samą substancją (z wyj. F17.0).
12 F.17.2 - ZESPÓŁ UZALEŻNIENIA OD TYTONIU – kryteria:Trzy lub więcej z poniższych objawów występujących łącznie przez co najmniej 1 miesiąc lub w sposób powtarzający się w okresie 12 miesięcy: silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania substancji, trudności w kontrolowaniu używania nikotyny, występowanie objawów abstynencji po zaprzestaniu lub ograniczeniu palenia, zwiększona tolerancja na nikotynę, przeznaczanie dużej ilości czasu na palenie, ograniczanie innych zajęć na rzecz palenia, brak powodzenia w zmniejszaniu ilości palonego tytoniu, używanie tytoniu mimo świadomości szkodliwości palenia.
13 F.17.3 – TYTONIOWY ZESPÓŁ ABSTYNENCYJNYWystępowanie dwóch z następujących objawów, po wyraźnym przerwaniu lub ograniczenia przyjmowania nikotyny: głód tytoniu, złe samopoczucie lub osłabienie, lęk, nastrój dysforyczny, drażliwość i niepokój, bezsenność, wzmożony apetyt, zwiększony kaszel, owrzodzenie jamy ustnej, trudności w koncentracji.
14 Objawy odstawienia tytoniuobjawy występują już po 30 minutach po zaprzestaniu palenia (spada koncentracja uwagi, pojawia się gniew, niepokój, smutek) największe natężenie występuje zwykle po 1-4 dniach, natężenie spada do normalnego poziomu po 3-4 tyg.
15 Palenie tytoniu a zdrowie
16 Toksykologia dymu tytoniowegoW trakcie palenia papierosa, w reakcje chemiczne wchodzi ok związków, w tym o właściwościach rakotwórczych (Nikotyna, tlenek węgla, tlenki azotu, cyjanowodór, benzen, chlorek winylu,, fenol, aceton, metale ciężkie: kadm, ołów i inne.)
17
18
19 Palenie tytoniu a choroba niedokrwienna sercaOsoby z chorobą niedokrwienną serca kontynuujące palenie są narażone na 60% większe ryzyko zgonu i 75% zawału serca w porównaniu do osób, które rzuciły palenie.
20 Palenie tytoniu a nowotworypłuc, jamy ustnej, gardła, przełyku i krtani, pęcherza moczowego, trzustki, nerek, rak prącia trzonu i szyjki macicy (wzrasta u kobiet palących trzykrotnie).
21
22 Zdjęcie rentgenowskie niezdrowych płuc palacza.
23 Koloryzowane zdjęcie rentgenowskie człowieka palącego papierosa.
24
25
26 Palenie tytoniu i inne chorobyzapalenie płuc, gruźlica, rozedma płuc, astma, owrzodzenie żołądka i dwunastnicy, osteoporoza, cukrzyca, nadciśnienie, hipercholesterolemia, choroby zębów, oczu i uszu, przyspieszenie SM, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność u kobiet, wczesna menopauza palenie przyczynia się do spadku poziomu estrogenu, co powoduje przedwczesną menopauzę
27 Palenie tytoniu i inne choroby (cd)impotencja (palenie zmniejsza znacząco ilość krwi docierającej do penisa) i niepłodność u mężczyzn - degeneracja plemników. palenie może powodować zniszczenie lub degenerację DNA plemników, co w efekcie prowadzić może do deformacji płodu lub poronienia. palenie zmniejsza także znacząco liczbę plemników w spermie. dzieci palących mężczyzn chorują na raka znacznie częściej niż dzieci ojców niepalących. przytępienie węchu i smaku, częste przeziębienia, szybsze łysienie, wcześniejsze oznaki starzenia się i inne.
28 Fotografia mikroskopowa fragmentu płuc dotkniętych rozedmą - główną przyczyną regularnego palenia papierosów.
29 Bierne palenie a nowotwory20–30% nowotworów złośliwych u niepalących może wynikać z ekspozycji na dym tytoniowy zanieczyszczający: mikrośrodowisko domowe (np.palący partner) lub miejsce pracy (palący współpracownicy). Co 17 minut jedna osoba w Unii Europejskiej umiera z powodu biernego palenia w miejscu pracy !!!!! Rocznie bierne palenie zabija ponad 79 tys. mieszkańców UE.
30 Palenie tytoniu a ciąża i okres noworodkowyprzez łożysko przenikają zarówno tlenek węgla jak i nikotyna – jej stężenie może być nawet o 15% wyższe u poczętego dziecka niż u matki. Dzieci matek palących w ciąży więcej niż 20 papierosów dziennie częściej występują wady wrodzone uk. trawiennego, zastawek sercowych, skóry, układu nerwowego oraz deformacji chromosomowych, niska waga urodzeniową i osłabiony system immunologiczny.
31 Palenie tytoniu a ciąża i okres noworodkowyw mleku matki karmiącej (palącej) stwierdzono znacznie wyższe stężenie kotoniny, kadmu oraz nikotyny powodującej u dziecka niepokój, bezsenność, wymioty, biegunki zaburzenia akcji serca dzieci palących rodziców 2-3 razy częściej zapadają na zapalenie oskrzeli lub płuc. niepłodność - palenie powoduje obniżenie zdolności do zajścia w ciążę i przedwczesny poród.
32 CIAŁO PALACZA
33
34
35 Ekonomia i palenie tytoniuKoszty palenia papierosów 1 dzień – 10 złotych 1 miesiąc – 300 zł 1 rok – zł 5 lat – zł 10 lat – zł 20 lat – zł mniejsze szanse na zdobycie lepszej pracy, mniejsza wydolność w pracy, wyższa składka ubezpieczeniowa niebezpieczeństwo pożaru i wypadku samochodowego, wydatki na leczenie, częstsze pranie odzieży, nadpalone ubranie, pościel i in.
36 Modele zmiany postaw wobec palenia tytoniuCHRAKTERYSTYKA ETAPÓW ZAPRZESTANIA PALENIA
37 Model zaprzestawania palenia wg Cekiery (2005) – ETAPY:Sporadyczne myślenie o rzucaniu palenia Częste myślenie o zerwaniu z nałogiem przy jednoczesnym braku gotowości i motywacji do podjęcia takiej decyzji Zdobycie motywacji do zaprzestania używania tytoniu Odrzucenie palenia Trwanie w abstynencji i uzyskanie wolności od nałogu
38 Model Prochaski i DiClemente (1983)DORASTANIE nigdy nie palił myśli o rozpoczęciu palenia eksperymentuje niepalący regularne palenie zaprzestanie palenia DOROSŁOŚĆ UZALEŻNIENIE krótkotrwała abstynencja prekontemplacja działanie kontemplacja Długotrwała abstynencja
39 Mity dotyczące palenia tytoniuTytoń jako lek (np. łagodzi migrenę i rozdrażnienie) Palenie w ciąży nie szkodzi Jeśli rzucę palenie to utyję Zbyt długo palę i nie jestem wstanie się odzwyczaić Nie potrafię wypoczywać bez papierosa. To jedyna przyjemność na którą sobie pozwalam w ciągu dnia. Papieros ułatwia życie towarzyskie. Bez papierosa nie jestem w stanie myśleć i pracować. Palenie pozwala mi się opanować (np. agresja) Palenie nie jest tak szkodliwe – „mój dziadek pali 50 lat i dobrze się ma.”
40 Podstawy prawne a profilaktyka antynikotynowaUstawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z dnia 9 listopada 1995 roku (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.)
41 Ustawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.) Art. 1. Organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego są zobowiązane do podejmowania działań zmierzających do ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu oraz mogą wspierać w tym zakresie działalność medycznych samorządów zawodowych, organizacji społecznych, fundacji, instytucji i zakładów pracy, a także współdziałać z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.
42 Ustawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.) Art. 3. Ochrona zdrowia przed następstwami używania tytoniu realizowana jest przez kształtowanie polityki zdrowotnej, ekonomicznej i społecznej, do której należy: 1) ochrona prawa niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, 2) promocja zdrowia przez propagowanie stylu życia wolnego od nałogu papierosów i używania wyrobów tytoniowych, 3) tworzenie warunków ekonomicznych i prawnych zachęcających do ograniczenia używania tytoniu,
43 Ustawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.) Art. 5. 1. Zabrania się palenia wyrobów tytoniowych poza wyraźnie wyodrębnionymi miejscami: 1) w zakładach opieki zdrowotnej, z zastrzeżeniem ust. 2, 2) w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych, 3) w pomieszczeniach zamkniętych zakładów pracy oraz innych obiektów użyteczności publicznej.
44 Ustawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.) Art. 6. 1. Zabrania się sprzedaży wyrobów tytoniowych osobom do lat 18. 2. Zabrania się sprzedaży wyrobów tytoniowych w zakładach opieki zdrowotnej, w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych oraz na terenie obiektów sportowo-rekreacyjnych. 3. Zabrania się sprzedaży wyrobów tytoniowych w automatach. 4. Zabrania się sprzedaży papierosów w opakowaniach zawierających mniej niż dwadzieścia sztuk oraz luzem bez opakowania.
45 Ustawa O ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z dnia 30 stycznia 1996 r.) Art. 13. 1. Kto: 1) sprzedaje wyroby tytoniowe wbrew zakazom określonym w art. 6, 2) pali wyroby tytoniowe w miejscach objętych zakazami określonymi w art. 5, podlega karze grzywny. 2. W przypadkach określonych w ust. 1 orzekanie następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
46 Co z paleniem w pracy/szkole?Niepalący mogą zaskarżyć swoich pracodawców, jeśli doznają uszczerbku dla zdrowia w wyniku biernego palenia w pracy. Jeśli opuścisz pracę ze względu na chorobę wynikłą z biernego palenia, możesz wnieść swoją sprawę do sądu.
47 Grafik Andrzej Pągowski podczas konferencji inaugurującej ogólnopolską kampanię "Młodość wolna od papierosa" organizowaną przez Państwową Inspekcję Sanitarną, w Warszawie. Fot. Andrzej Rybczyński