1 POLİHOLOZİTLER Suda kımen çözünen, sulu çözeltisine etanol ya da Ca, Mg, Ba tuzları katılamsıyla çökelti meydana getiren bitkisel ürünlerdir. Şişme yetenekleri vardır. Farmakopelere göre değişik biçimlerde Şişme İnidisi (Swelling Index) tayini yapılır. 1g droğun su alıp şişerek gösterdiği hacim çoğalmasının “ml” cinsinden değerine ŞİŞME İNDİSİ denir.

2 POLİHOLOZİTLER NİŞASTALAR DEKSTRAN ZAMK MÜSİLAJ SELÜLOZ PEKTİNMUKOPOLİHOLOZİTLER

3 NİŞASTALAR Tohum, meyve, köklerden elde edilen karbohidrat yapısında maddedir. Asimilasyon ürünüdür Yumrularda (Patates), gövdede (bazı palmiyeler), gelişmiş köklerde (manihot) , rizomlarda (Maranta) , tohumlarda (Leguminosae ve Graminae), meyvelerde depo maddesi olarak birikir. En çok tohum ve toprakaltı yumrularında bulunur.

4 NİŞASTALAR MA 50.000-1.000.000 arasındadırBeyaz, kokusuz, lezzetsiz tozdur Soğuk suda çözünmez, sıcak suda kısmen çözünür ve pelte oluşturur. İyotla maviye boyanır Glukozdan meydana gelen bir poliholozittir. Asit ve ferment hidrolizi ile glukoz m.g.

5 NİŞASTALAR Glukoz polimeri olduğu halde molekül yapıları ve bazı özellikleri yönünden farklı AMİLOZ ve AMİLOPEKTİNm.g. AMİLOZ; nişastanın suda çözünen kısmı, %10-20’lik kısmını oluşturur. α-D gl 1-4 bağı ile bağlanmasıyla oluşturduğu düz zincirdir. İyotla mavi renk verir. AMİLOPEKTİN; nişastanın suda erimeyen, şişen kısmıdır, %80-90’nı oluşturur, iyotla mavi-viyola/menekşe renk verir. Helezoni zincir yapısı olup α-D gl 1-6 bağları ile bağlanır.

6 AMİLOZ

7 AMİLOPEKTİN

8 NİŞASTALAR Nişastanın temel yapı taşını 2 molekül α-D glukozun 1-4 bağı ile kondanse olmuş bir diholozit olan MALTOZ oluşturur. Nişasta molekülleri 3 enzim tarafında hidroliz olarak α-D glukoz moleküllerine parçalanır: 1) α-AMİLAZ: Hayvanlarda pankreas ve salya salgısında bulunur. Ortamda maltoz ve glukoz karışımı meydana gelir.

9 NİŞASTALAR 2) β-AMİLAZ: Amilozun indirgenme yeteneği olmayan zincir ucundaki bağlarına etkiyerek maltoz ünitelerinin meydana gelmesine yol açar. 3) α-1-6 GLUKOZİDAZ: Dallanmayı bozan enzimdir Nişastalar sey.HCl ile....maltoz..... α-glukoz oluşur

10 NİŞASTALAR TEŞHİSİ I2, İyotlu KI veya İyotlu su ile MAVİ (Amiloz) renk, Amilopektin ise mor veya kahverengi renk verir. Nişasta %50’lik kloralhidratla erir. Mavilik değerinden de yararlanarak teşhisi olur. MAVİLİK DEĞERİ: Nişastanın iyotla verdiği mavi rengin 680 nm’deki ekstinksiyonudur. Amiloz miktarı ile doğru orantılıdır.Amiloz miktarı yüksek ise mavilik değeri de yüksektir.

11 NİŞASTALAR HİLUM Lökoplast içerisinde nişasta olumu sırasında ilk şekillenen kısımdır. Merkezde (ortada) ise SANTRİK (KONSANTRİK) Merkezin dışında ise (kenara yakın) EKSANTRİK (DIŞ MERKEZLİ) Çok küçük olup görülmeyebilir.

12 NİŞASTALAR Nişasta taneleri eliptik, dairesel, çok köşeli, kesikkenarlı, tek başına, toplu ve bileşik taneler şeklinde bulunabilir. Nişasta taneleri su ile şişerek pelteleşir. Pelteleşme hızı; nişasta kaynağı ile reaksiyon koşullarına bağlıdır. Nişastaları birbirinden ayırabilmede pelteleşme özelliklerinden yararlanılır ki bunlar: Suda pelteleşme sıcaklığı %10’luk KOH içinde pelteleşme zamanı

13 NİŞASTALAR ELDESİ Mekanik yolla drog un haline getirilir+Su ile karıştırılı, üst kısım aktarılır, alttaki nişasta alınıp fırınlarda kurutulup toz edilir. Eldesinde Buğday, pirinç, patates, mısır, Maranta arundinacea (Marantaceae), Manihot esculenta (Euphorbiaceae) (Tapioka nişastası) ve Metroxylon türleri (Palmae= Arecaceae) (Sago nişastası)

14 NİŞASTALAR Eczacılıkta kullanılanların başında Oryza sativa (pirinç), Zea mays (mısır) Sanayide daha çok pirinç, buğday, mısır tanelerinden %65-75 nişasta e.e. Solanum tuberosum (patates)’da %20 oranında nişasta vardır

15 NİŞASTALAR MİKTAR TAYİNİ 1)Gravimetrik: Elde edilir, tartılır.2) Titrimetrik: Drog hidroliz (asit/ ferment) Redüktör oz üzerinden titrimetrik yöntem uygulanır. 3) Kolorimetrik: Nişasta+İyot mavi renk 4) Polarimetrik: Nişasta hidr. Ürünlerinin polarize ışığı çevirmesinden

16 ECZACILIKTA KULLANILACAK NİŞASTANİŞASTALAR ECZACILIKTA KULLANILACAK NİŞASTA 1) Yağ ve yabancı madde içermemeli. 2) Şekli bozulmuş nişasta tanesi bulunmamalı 3) Kül miktarı %0.6’dan küçük 4) Nem miktarı %15’den küçük olmalı 5) azot miktarı belli bir oranda olmalı 6) Asitlik kontrol edilmeli 7) Mikroorganizma ve küf üreyip üremediği kontrol edilmeli

17 NİŞASTALAR KULLANILIŞI1) Su çekici özelliğe sahip, tahriş etmeyen pudranın ana maddesi. Tahrişi azaltır, buharlaşmayı artırır, iltihaplı bölgede serinletici bir etki gösterir. 2) Mide- barsak kanalında pelteleşmeden kolayca parçalanır. Bu yüzden hastalarda ve çocuklarda diyette kullanılır. 3) Pudralar için küçük tanecikli nişastalar (pirinç) uygundur.

18 NİŞASTALAR KULLANILIŞI4) Eczacılık tekniğinde tablet ve pilül yapımında yardımcı madde olarak kull. 5) Glukoz,Dekstrin ve Amil alkol eldesinde başlangıç maddesidir. 6)Pelte halinde iyot zehirlenmesine karşı oral yoldan kullanılır 7) Hidroksi Etil Nişasta (HES) esterleşmiş nişasta olup serum fizyolojik içindeki %6’lık çözeltileri hipovolemik şoklarda plazma artırıcı olarak kullanılır.

19 NİŞASTALAR PREPARATLARI1) Fresubin diabetes (diyette): %70 nişasta+%30 fruktoz 2) Nutrodrip diabetes (diyette): Nişasta+fruktoz+ orta zincirli trigliserit 3) Undo talk

20 NİŞASTALAR 1) AMYLUM TRITICI (TF) (Buğday nişastası):Triticum vulgare (T. Sativum) (Graminae) e.e. Mercimek büüyüklüğünde, µm, hilumu zor görülür. 2) AMYLUM MAYDIS (Mısır nişasatsı): Zea mays L.’dan (Graminae) e.e. Çok köşeli taneli, µm,hilumu ortada ve çatlak

21 NİŞASTALAR 3) AMYLUM SOLANI (Patates nişastası) (EP):Solanum tuberosum L.’dan (Solanaceae) e.e. Yumurta veya armut biçiminde, µm İkili ya da üçlü taneler, hilumu eksantrik 4) AMYLUM ORYZAE (TF) (Pirinç nişastası): Oryza sativa L. (Graminae) e.e. Çok köşeli, tek başına ya da bir çoğu bir arada, 2-10 µm, hilumu merkezde (sentrik)

22 NİŞASTALAR 5) ARROWROT (Hararot) (Amylum Maranthae):Maranta arudinacea (Maranthaceae) rizomlarından e.e. Patates nişastasına çok benzer, 30-40µm Curcuma sp. (Zingiberaceae) e.e. Manihot utilissima (Euphorbiaceae) yumrularından da e.e. Arrowrot 600C’de erir, 700C’de dağılır. Bebek maması olarak kullanılır.

23 NİŞASTALAR 6) AMYLUM SOLUBILE (Çözülen Nişasta) (BP 1999):Nişasta uzun süre kaynatılır Ya da dil. Asitle hidroliz......edilerek e.e. Amilo pektin zinciri açıldığı için nişasta suda çözünür. 7) ULTRA AMİLOPEKTİN: Sodyum amilopektin glikolat’tır Tabletlerde dağıtıcı olarak Suda yıkanabilir pomat ve pastalarda dolgu maddesi ve kaydırıcı olarak kull.

24 NİŞASTALAR 8) AMYLUM NON-MUSİLAGİNOSUM (ANM): Nişastanın tetrametil asetilen diüre eteridir. Pudra, yara tozları ve tabletlerde yardımcı maddedir. 9)FARİNA: Nişasta taşıyan tohum unlarıdır. Eczacılık tekniğinde kull.

25 DEKSTRİN Nişastanın parçalanma ürünüdür. Tatlı maddelerdirBu parçalanma sonucu çözülen nişasta+ Amilodekstrin+ Akrodekstrin+ maltoz m.g. Beyaz/sarı, kokusuz, amorf toz

26 DEKSTRİN Eczacılık tekniğinde yapıştırıcı (3 K. Kaynar suda çözünür)Emülsiyon ve suspansiyon ajanı Tablet ve kapsül hazırlamada kull. Kozmetikte Özel diyet gerektiğinde glusit kaynağı olarak kull. Düşük elektrolit içerir, laktoz ve şeker taşımaz Mürekkep, kağıt, kibrit, kumaş ve boya sanayinde kullanılır.

27 DEKSTRİN Oryza sativa glutinosa ve Sorghum vulgare glutinosa gibi doğal kaynaklardan da e.e. Bitkilerden elde edilen ürün iyot ile kırmızı renk verir ki bu amilodekstrinden farkıdır. Nişasta...dil.asit (HNO3)....DEKSTRİN ( C’de kurutulursa Beyaz) C’de kurutulursa Sarı (Daha çok hidroliz olmuş, daha çok maltozdan oluşmuştur)

28 SİKLODEKSTRİN Çeşitli sayıda glukoz ünitesi içeren (genelde 6-8) siklik oligosakkaritlerdir. Nişastanın ferm. İle elde edilir. Nişastanın enzimatik (glukoziltransferaz) degradasyonu ile zincirin parçalanması ve su moleküllerinin katılmadığı intramoleküler reaksiyon sonucu oluşan mekik şeklinde siklik glukoz ürünleridir. 3 tipi en çok bilinen major bileşiklerdir:

29 SİKLODEKSTRİN α- Siklodekstrin (α CD= C 6 A) Siklohekzaglukan6 tane α-glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır. β- Siklodekstrin (β CD= C 7 A) (BP/USP/EP) Sikloheptaglukan 7 tane α-glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır. γ- Siklodekstrin (γ CD= C 8 A) Siklooktaglukan 8 tane α-glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır.

30 SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞIFARMASÖTİK ENDÜSTRİDE 1) Kompleksan veya yardımcı madde olarak (taşıyıcı, dilüent, çözünürlüğü kolaylaştırıcı, tablet yapımında) 2) Oral ilaç formülasyonunda: a) Sıvı bileşikleri kristalize hale getirir b) Kötü koku, tat düzeltici c) Geçimsiz bileşikleri kompleks oluşturarak karıştırılabilir hal almasını sağlar.

31 SİKLODEKSTRİN Siklodekstrinlerin mol. Ağırlıkları ve suda çözünürlükleri birbirinden farklıdır. En az çözünen β- Siklodekstrin (β CD) En çok çözünen γ- Siklodekstrin (γ CD)

32 SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI3) Fiziksel ve kimyasal stabilizasyonu artırır: a) Uçucu bileşikleri stabil yapar b) Oksitlenebilen bileşikleri havanın oksidasyonuna karşı korur. c) Dekompozisyon, polimerizasyon ve katalitik reaksiyonları önler d) Işık, mide asiti vb.karşı hassasiyeti azaltır

33 SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI4) Az çözünen maddelerin (ilaçların) biyoyararlılığını artırır: a) Suda erirliği artırır b) Suda erimeyen maddeler siklodekstrin kompleksi halinde oral olarak alınırsa kandaki seviye yükselir ve alınması gereken doz miktarı azalır c) Kompleks oluşması hidrofobisiteyi azaltır. Perkutan ve rektal absorbsiyon artar d) Sıvı ilaç formülasyonları hazırlanabilir (paranteral çözelti (enjektabl), göz damlaları v.b.)

34 SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞIGIDA SANAYİNDE 1) Tat stabilizasyonunu sağlar 2) Mikrobiyal kontaminasyonu önler 3) İstenmeyen koku ve tadı giderir 4) Oksidasyon, ışık etkileşimini, ısı dekompozisyonunu, süblimasyonu, uçuculuğu önler.

35 DEKSTRAN’LAR Bazı mikroorganizmaların (örn. Leuconostoc mesenteroides) sakarozlu ortamda çoğalmaları ile α-D-glukopiranoz moleküllerinden oluşmuş poliholozittir. Eczacılıkta kullanılabilmesi için; 1) Leuconostoc mesenteroides NRRLB 512 suşundan e.e. 2) α-glukozlar 1-6 olmalı 3) MA’lığı 100x106 olmalı

36 DEKSTRAN’LAR ELDESİ Sanayide 2 yöntem kullanılır:1.YÖNTEM: %10 sakarozlu steril besiyerine mikroorganizma ekilir saat beklenir. DEKSTRAN (%50 verimle dönüşüm sağlanır)+ EtOH+CH3COOH+Laktik asit (Yan ürünler) oluşur. MeOH ilavesi ile DEKSTRAN çöker. DEKSTRAN + pirojensiz suda eritilerek tekrar çöktürülür.

37 DEKSTRAN’LAR ELDESİ Kontrollü hidrolizle.....istenilen MA’lı DEKSTRAN e.e. +MeOH fraksiyonlu çöktürme 2.YÖNTEM: Leuconostoc mesenteroides’in DEKSTRAN SÜKRAZ enzimi elde edilip invitro olarak sakaroz çözeltisine etki ettirilir. %2 sakaroz+ %2 mısır özü + mineral maddeler ortamında 12 saat süre ile mikroorg. ile pH=6.7’de fermentasyon yapılır.

38 DEKSTRAN’LAR ELDESİ Dekstran sükraz max. Olunca süzülüp mikroorg. ortamdan uzaklaştırılır Enzimli çözelti pH=5’e ayarlanır. 15 0C’de 8 saatte sakaroz DEKSTRAN e.e. Sakaroz dekstran sükraz (Leuconostoc mesenteroides)ile...Gl+Fr polimerizasyon ile .....yüksek MA’lı DEKSTRAN kısmi hidrolizle DEKSTRAN e.e.

39 DEKSTRAN’LAR KULLANILIŞI1)Eczacılıkta 2 tip dekstran, metal dekstran kompleksi, dekstran esterleri kull. 2) Kan plazması yerine kull. Uzun süre saklanabilmesi kan serumuna göre üstünlük olarak görülür 3) Kan kaybı olaylarında kull. Pirojensiz, genellikle %6’lık steril çözeltileri kull.

40 DEKSTRAN’LAR KULLANILIŞI4) Bazı preparatlarda kıvam arttırıcı olarak kull. 5) Suni göz yaşı prep.’larında göz kuruluğuna karşı kull.(Dekstran-70...Tears naturale; Dekstran Clarex damla)

41 DEKSTRAN’LAR İstenilen MA’da dekstran elde etmek için:1) Dilüe asitle hidroliz yapılabilir. Depolimerizasyon viskozite ile kontrol edilir. 2) Ortama oranları ayarlanmış primer akseptörler (maltoz veya düşük MA’lı dakstran) katılır.

42 DEKSTRAN’LAR Bunun dışında oluşabilecek dekstranlar;Acetobacter, Stretobacterium, Lactobacillus, Streptococcus’larla e.e. 1-6, 1-4 ve 1-3 bağlı olabilir. Hepsi glukoz polimeridir. Molekül ağırlığı/ Polarize ışığı çevirme derecesi/ Viskozitesi/Suda erirliği/ Ozit bağlarının farklılığı/ Polimerizasyon derecesi farklılığına göre farklı dekstran oluşur.

43 DEKSTRAN 40, GENTRAN 40, RHEOMACRODEXMA civarında olan α 1-6 dekstran Cerrahide kalp-akciğer cihazında ilk pompalanmayı sağlar İzotonik çözeltisi eritrosit agregasyonunu önler Bazı operasyonlarda viskoziteyi azaltarak kan akışını düzenler. %5’lik dekstroz içinde %10’luk Dekstran 40 çözeltisi halinde kull. Hipovolemik şokta plazma artırıcı

44 DEKSTRAN 40, GENTRAN 40, RHEOMACRODEXBazı allerjik reaksiyonalara neden olabilir Renal rahatsızlıkları olanlarda, pulmoner ödemi olanlarda kullanılmamalıdır

45 DEKSTRAN 75, GENTRAN 75, MACRODEXMA civarında olan α 1-6 dekstran Serum fizyolojik ya da %5 gl. (dekstroz) çözeltisindeki %6’lık çözeltisi IV olarak kan plazması yerine ameliyat sonrasında ve ağır yaralanalarda kull.(Ancak kan elemanlarının kaybolduğu durumlarda ve lioproteinemi hallerinde kan yerini alamaz) Hipovolemik şokta kull. Klinikte antikoagülan etkisinden yararlanılır. Trombozlarda dikumarole eşdeğer etki verir

46 DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ ÜRÜNLERİDEKSTRAN SÜLFAT Dekstran’ın H2SO4 esteri Tromboz ve Flebit’te antikoagülan olarak haricen pomad şeklinde kull.

47 DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ ÜRÜNLERİDEMİR-DEKSTRAN İNJEKSİYON ÇÖZELTİSİ Küçük MA’lı dekstranın (kısmen hidroliz edilmiş) Fe(OH)3 ile oluşturduğu kolloidal ve steril kompleks çözeltisidir ELDESİ: Dekstran sulu çözeltisi+FeCl3 ilave edilir.....karışım soğutulur....santrifüj edilir.....çözelti % Fe içrecek şekilde yoğunlaştırılır....süzülür ve sterilize edilir. Koyu kahverengindeki bu ürün demir eksikliği anemilerinde kull. IM olarak lokal irritasyon olmaz ve absorb. çabuktur.

48 DEMİR SORBİTOL (=JEKTOFER)Steril çözeltidir. Fe+Sorbitol+sitrik asit kompleksidir. Demir eksikliği anemilerinde kullanılır.