1 Polityka ekologiczna państwa i edukacja na rzecz Zrównoważonego Rozwoju w programie nauczania i praktyce szkolnej Anna Kalinowska Uniwersytet Warszawski Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Warsztaty dla Nauczycieli Soczewka luty 2012

2

3 Co to jest polityka ekologiczna?To dokument wyznaczający cele strategiczne Państwa w dziedzinie ochrony środowiska i określający najważniejsze planowane działania prowadzące do ich osiągnięcia w najbliższym czasie oraz w dalszej perspektywie . Prawo ochrony środowiska z 2001 r stanowi, że wymagane jest sporządzanie takiego dokumentu na najbliższe 4 lata z perspektywa 4- letnią Planowane działania w obszarze ochrony środowiska w Polsce wpisują się w priorytety w skali Unii Europejskiej

4 Polityka ekologiczna Państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016Zgodnie z ostatnimi ocenami polityki polskiej i wspólnotowej w dziedzinie ochrony środowiska do najważniejszych wyzwań należy zaliczyć : Działania na rzecz zapewnienia realizacji zasady zrównoważonego rozwoju Przystosowanie do zmian klimatu Ochrona różnorodności biologicznej Ważne wyzwania to starania zmierzające do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, wdrożenie dyrektywy w sprawie jakości powietrza. Działania koncentrować się będą na zapobieganiu zanieczyszczeń przemysłowych,

5 Najważniejszy zrównoważony rozwój!Zgodnie z zasadą obowiązującą w Unii Europejskiej okresie, w którym obowiązuje ta Polityka powinien charakteryzować się szybkim rozwojem gospodarczym kraju, jednak z pełnym respektowaniem zasady ochrony środowiska i ochrony przyrody. Wartości ekologiczne i społeczne są stawiane w Unii na równi z wartościami ekonomicznymi zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Procesy decyzyjne powinny być proste z pełnym dostępem do informacji dla przedstawicieli społeczeństwa w tym dla organizacji pozarządowych.

6 Co jeszcze ważne w Polityce ekologicznej Państwa?Ochrona zasobów naturalnych- różnorodności biologicznej w tym inwentaryzacja zasobów W końcu 2008 roku powstał nowy organ- wyspecjalizowane służby ochrony środowiska: Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska i regionalni dyrektorzy ochrony środowiska stanowiący pion administracji rządowej: łączy oceny oddziaływania przedsiębiorstw na środowisko z zarządzaniem ochroną przyrody (sieć Natura 2000) oraz odpowiedzialnością za szkody w środowisku

7 Uwzględnianie zasad ochrony środowiska w strategiach sektorowychKryteria zrównoważonego rozwoju muszą być uwzględnione w działaniach we wszystkich działach gospodarki. Niezbędne jest poddawanie dokumentów ocenie oddziaływania na środowisko Potrzebny jest rozwój mechanizmów prawnych, ekonomicznych i edukacyjnych które prowadzilyby do rozwoju proekologicznej produkcji towarów i świadomych postaw konsumenckich zgodnie z zasada zrównoważonego rozwoju: prowadzenie ogólnopolskiej kampanii społecznej kształtującej wzorce konsumpcji

8 Udział społeczeństwa w działaniach na rzecz ochrony środowiska- cel do 2016rPodnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa zgodnie z zasadą „myśl globalnie, działaj lokalnie” prowadzącej do: Proekologicznych zachowań konsumenckich Pro-środowiskowych nawyków i pobudzania odpowiedzialności za stan środowiska, Organizowanie akcji lokalnych służących ochronie środowiska Uczestniczenie w procedurach prawnych i kontrolnych dotyczących środowiska

9 Kierunki działań w latach 2009- 2012Doskonalenie metod udostępniania informacji o środowisku Rozwój szkolnej edukacji w zakresie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju (akcje, szkolenia dla nauczycieli i szkół) Zapewnienie udziału pozarządowych organizacji ekologicznych we wszystkich gremiach podejmujących decyzje Ściślejsza współpraca z dziennikarzami w zakresie edukacji ekologicznej wszystkich grup społecznych

10 Ważne jest, by osoby odpowiedzialne za formalną, nieformalną i pozaformalną edukację współpracowały z właściwymi organami państwowymi… Istnieje potrzeba..dzielenia się informacją i stymulowania partnerstwa pomiędzy różnymi podmiotami. Jedną z opcji jest ustanowienie „krajowej platformy EZR”

11 Polskie dokumenty strategiczne uwzględniające edukację w sprawach klimatuII Polityka Ekologiczna, Polska 2025:Długookresowa Strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju Polityka klimatyczna Polski Nowa Polityka Ekologiczna Państwa w latach Ustawa Prawo Ochrony Środowiska (Dział VIII) Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku (2008) Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej (2001) Strategia Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ dot. Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju (2005)

12 Miejsce edukacji w Ramowej Konwencji NZ dotMiejsce edukacji w Ramowej Konwencji NZ dot. zapobieganiu zmianom klimatu Artykuł 6: Podkreśla zobowiązania Stron Konwencji do wdrażania na poziomie całego kraju odpowiednich programów edukacyjnych Nakazuje zapewnienie powszechnego dostępu do informacji dotyczącej środowiska Zaleca szkolenie kadr oraz wymianę doświadczeń w skali międzynarodowej

13 Plan pracy Konwencji- zalecenia dotyczące wdrażania Art. 6W 2002 na 8 Konferencji Stron w New Dehli przyjęto pięcioletni plan pracy dot. Art.6 zalecający przygotowanie przez każdy kraj programów odpowiednich dla różnych grup społecznych i rekomendujący stworzenie listy aktywności na poziomie krajowym W 2007 na Bali przedłużono plan do r zobowiązując Sekretariat do organizacji regionalnych warsztatów przeglądowych W maju Warsztat Europejski w Sztokholmie

14 Sprawozdania z KonwencjiOd 1994 roku Strony Konwencji przedstawiają okresowo Raporty z wdrażania zaleceń każdego z artykułów w Sekretariacie w Bonn Sekretariat sporządza syntezę i przedstawia jako zbiorczy raport podczas konferencji stron Kraje zobligowane są przedstawić swoje raport do 1 stycznia 2010

15 Edukacja w formalnym systemie kształceniaPodstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół ( od lutego 2002) – tematy dot. Klimatu w różnych przedmiotach i w ramach ścieżki „edukacja ekologiczna” Wśród tematów kształcenia: Zagrożenia cywilizacyjne związane z energetyką konwencjonalną i jądrową. Odnawialne źródła energii Nowa podstawa programowa (od września 2009) W dziale lokalne i globalne problemy środowiska zakłada: uczeń omawia przyczyny i analizuje skutki globalnego ocieplenia. Uczeń proponuje działania ograniczające zużycie energii.

16 Szkolenia zawodowe Szkolenia w firmach wdrażających ISSO 140001Szkolenia branży chemicznej w programie Odpowiedzialność i Troska Rzemieślników w ramach programu Grundtvig Szkolenia z ocen oddziaływania na środowisko Szkolenia w Centralnym Ośrodku Szkolenia Kadr Ochrony Środowiska w Dębem Szkolenia dla rolników i nauczycieli

17 Edukacja poza placówkami edukacji formalnejPOE: Koalicja Klimatyczna (np. DFE, Fundacja Aeris Futuro, INE (Herkules), Klub Gaja, LOP, PKE, WWF, SIE, Zielone Mazowsze, ) Ministerstwo Środowiska (np. Kampania Dzień bez Samochodu), Lasy Państwowe Organizacja Światowego Dnia Ziemi np. w 2008: np. UCBS :Akademickie Forum: Między Bali a Poznaniem, Konferencja KPN : Wpływ zmian klimatu na różnorodność biologiczną

18 Udział w działalności międzynarodowejGLOBE, Baltic Sea Project British Council ( Zero Carbon City, Challenge Europe - rzecznicy klimatu) Ambasady Danii, Szwecji i Norwegii: Clean and Green- Innovation Day for Polish Municipalities Fundacja im Heinricha Bolla: Polityka Energetyczna i Ochrona Klimatu Małe Granty GEF,

19 Media i Internet TV :Serie filmów edukacyjnych np. Życie na cieplejszej planecie Programy radiowe Dzienniki i prasa lokalna Strony poświecone klimatowi:np INE:WWW. chrońmyklimat.pl UCBS:

20 Finansowanie edukacji:Największy sponsor NFOŚiGW (ok. 25 mln zł rocznie) Wojewódzkie i gminne fundusze GEF/UNDP Lasy Państwowe Fundusze europejskie (UE , Norwegia) Ambasady Sektor prywatny

21 Co z tego wynika? 90% Polaków uważa, że ochrona środowiska jest ważnym zadaniem dla Polski Globalne ocieplenie na trzecim miejscu zagrożeń za zanieczyszczeniem powietrza i wody Rodzaj polityki energetycznej: odnawialne źródła energii na pierwszym miejscu, oszczędność na drugim Działania własne: to co przynosi korzyści materialne (oszczędny sprzęt AGD-tak, samochód „ekologiczny”-nie)

22 Dydaktyka Ponad 25 prac magisterskich na MSOŚ poświęconych edukacji ekologicznej, wdrażania zrównoważonego rozwoju i komunikacji społ. Zajęcia kursowe :Edukacja ekologiczna w Polsce i na świecie - wykład i ćwiczenia Od 17 lat prowadzone otwarte wykłady : Wybrane zagadnienia z ochrony środowiska Ponad 100 absolwentów Studiów Podyplom. :Metody i treści edukacji ekologicznej Kilkuset absolwentów kursów i warsztatów w dziedzinie teorii i praktyki edukacji dla ZR

23 Dekady ONZ Edukacji na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (2005-2014)„OD DOŁU DO GÓRY” Uniwersytecka inicjatywa integracji głównych Aktorów Dekady ONZ Edukacji na rzecz Zrównoważonego Rozwoju ( ) w Polsce ANNA KALINOWSKA Uniwersyteckie Centrum Badań  nad Środowiskiem Przyrodniczym Polska Grupa Robocza ds. Dekady ONZ na rzecz Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju Edukacja dla Przyszłości, Warszawa października 2009