1 Probiotyki w leczeniu nieswoistych zapaleń jelitHanna SZAJEWSKA Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Akademii Medycznej w Warszawie
2 Kim jestem? Specjalista chorób dzieci ZainteresowaniaMedycyna oparta na dowodach (Evidence Based Medicine, EBM) Metodyka badań klinicznych Probiotyki
3 Dr med. Andrea Horvath
4 O czym będę mówić? Skąd zainteresowanie probiotykami?Czyli o bakteriach w przewodzie pokarmowym W jaki sposób można wpływać na mikroflorę? Czyli o probiotykach, prebiotykach, synbiotykach Jak ocenić czy probiotyk działa? Czyli które badania są wiarygodne Czego się można spodziewać stosując probiotyk? W czasie biegunki W czasie kuracji antybiotykami W leczeniu NZJ
5 Pytania do Państwa? Co to są probiotyki? Kto stosuje probiotyki?Jeżeli tak, to jakie? Jeżeli nie, to dlaczego?
6 10 1 :
7 Komórki drobnoustrojów vs. komórki organizmu ludzkiego10 1 Komórki drobnoustrojów vs. komórki organizmu ludzkiego :
8 Mikroflora jelitowa, czyli bakterie przewodu pokarmowego1010 – bakterii/g zawartości jelitowej Ok szczepów bakterii
9 Szkodliwe Korzystne
10 Korzystna rola mikrofloryZapobieganie zasiedlaniu przewodu pokarmowego przez bakterie chorobotwórcze Modulacja odpowiedzi odpornościowej Cytoprotekcja, czyli wytwarzanie czynników chroniących jelito przez czynnikami agresji Synteza witamin (np. K, B, PP)
11 Modyfikacja mikroflory przewodu pokarmowegoProbiotyki
12 Modyfikacja mikroflory przewodu pokarmowegoProbiotyki Prebiotyki
13 Modyfikacja mikroflory przewodu pokarmowegoProbiotyki + Prebiotyki = Synbiotyki
14 Probiotyki Żywe, ściśle zdefiniowane drobnoustroje, które wpływają na mikroflorę gospodarza i dzięki temu wywierają korzystny efekt zdrowotny.
15 Prebiotyki Składniki pokarmowe nie podlegające trawieniu i wchłanianiu w jelicie cienkim, które wywierają korzystny wpływ na gospodarza poprzez wybiórcze stymulowanie wzrostu i aktywnośvi wybranych mikroorganizmów w jelicie grubym.
16 Probiotyki + PrebiotykiSynbiotyki Probiotyki + Prebiotyki
17 Drobnoustroje probiotycznePałeczki kwasu mlekowego Lactobacillus (L. rhamnosus GG, L. acidophilus LB) Bifidobacterium (B. lactis Bb12) Niepatogenne drożdże Saccharomyces boulardii
18 Źródła probiotyków Preparaty farmaceutyczne Produkty fermentowane
19 Preparaty farmaceutyczneEnterol Saccharomyces boulardii Lacidofil L. acidophilus + L. rhamnosus Lactiv up L. acidophilus NCFM, inulina Lactoral L. rhamnosus + L. plantarum + B. longum Lakcid Lactobacillus acidophilus Lakcid forte Probiolac L. acidophilus, L. bifidus, Str. thermophilus. L. delbruecki subs. bulgaricus Trilac L. acidophilus L. delbrueckii subsp. bulgaricus B. bifidum
20 Produkty fermentowaneJogurty Lactobacillus delbrueckii subs. bulgaricus Streptococcus thermophilus Kefiry Saccharomyces cerevisiae Lactococcus lactis Leuconostoc lactis Lactobacillus kefir Lactobacillus fermentum Lactobacilus reuteri Mleko acidofilne Lactobacillus acidophilus
21 Produkty fermentowaneBakterie fermentacji mlekowej Bakterie probiotyczne
22 Właściwości probiotyczne są szczepozależneNie można ekstrapolować danych o jednym szczepie na inne, nawet pokrewne!
23 Potencjalne zastosowanie probiotykówLeczenie biegunki infekcyjnej Zapobieganie biegunce poantybiotykowej Zapobieganie alergii pokarmowej Nieswoiste zapalenia jelit Zespół drażliwego jelita Nietolerancja laktozy
24 Skuteczność probiotykówJak ocenić czy probiotyk działa? Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych Czy wszystkie badania kliniczne są tak samo dobre? Nie! Najlepsze: badanie z randomizacją, metodą podwójnie ślepej próby
25 Hierarchia badań naukowychMetaanaliza wszystkich badań z randomizacją Badanie z randomizacją Badania kohortowe Badania kliniczno-kontrolne Opis przypadku (-ów) wiarygodność
26 ‘Wszystkie zwierzęta są równe, ale niektóre są równiejsze’George Orwell Wszystkie badania są równe, ale niektóre są równiejsze
27 Ostra biegunka
28 Probiotyki w leczeniu ostrej biegunkiEfekt probiotyków (4 metaanalizy) Skrócenie czasu trwania biegunki średnio o ok. 1 dzień Szczepozależny Uzależniony od dawki Lepszy w biegunkach wirusowych Lepszy u dzieci
29 Biegunka poantybiotykowa
30 Probiotyki w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej3 metaanalizy Udokumentowano skuteczność Niektórych pałeczek z rodzaju Lactobacillus Drożdży Saccharomyces boulardii Zmniejszenie ryzyka wystąpienia biegunki o ok %
31 Nieswoiste zapalenia jelit
32 Rola bakterii w NZJ Colitis nie występuje w środowisku bezbakteryjnymWystępowanie NZJ w miejscach największego nagromadzenia bakterii Zaburzenia mikroflory jelitowej u chorych NZJ Antybiotyki zmniejszają stan zapalny
33 Wrzodziejące zapalenie jelita grubego E. coli Nissle 1917Autor N Punkt końcowy Efekt Kruis APT 1997 120 Podtrzymanie remisji farmakologicznej Takie samo jak mesalazyna Rembacken Lancet 1999 116 Gut 2004 327
34 Wrzodziejące zapalenie jelita grubego E. coli Nissle 1917W 3 badaniach (n=567), do których zakwalifikowano chorych na WZJG w stanie remisji uzyskanej farmakologicznie, E. coli Nissle 1917 podawana przewlekle zapobiegała nawrotom choroby równie skutecznie jak mesalazyna.
35 Wrzodziejące zapalenie jelita grubegoB. breve, B. bifidum, L. acidophilus YIT 0168 N=21 (dorośli) Mieszanina probiotyków była skuteczniejsza niż placebo w podtrzymywaniu remisji Ishikawa et al. J Am Coll Nutr 2003;22:56-63
36 Pouchitis Zapalenie zbiornika kałowego VSL#3Punkt końcowy VSL#3 Placebo RR (95% CI) NNT Przewlekłe (n=40) Gionchetti Gastroenterology 2000 Nawrót 15% 100% 20% (5-40) 2 (2-2) Ostre (n=40) Gionchetti Gastroenterology 2003 10% 40% 30% (6-90) 4 (2-33) Przewlekłe (n=36) Mimura Gut 2004 94% (2-30)
37 VSL#3 8 szczepów B. breve B. longum B. infantis L. acidophilusL. casei L. delbrueckii subs. bulgaricus L. plantarum Str. salivarius subs. themophilus
38 Pouchitis Zapalenie zbiornika kałowegoW 3 małych badaniach (n=116) oceniono przydatność mieszaniny VSL#3 w pierwotnej i wtórnej profilaktyce pouchitis. W porównaniu z placebo VSL#3 znamiennie zmniejszał ryzyko nawrotu zapalenia, a także jego wystąpienia po raz pierwszy.
39 Pouchitis Zapalenie zbiornika kałowegoLactobacillus GG N=20 (dorośli) Nie wykazano korzystnego wpływu Lactobacillus GG w porównaniu z placebo Kuisma et al. Aliment Pharmacol Ther 2003;17:
40 Choroba Leśniowskiego-CrohnaEfekt kliniczny Lactobacillus GG Bousvaros IBD 2005 75 dzieci Podtrzymanie remisji Brak efektu Prantera Gut 2000 45 Podtrzymanie remisji chirurg Schultz 11 Leczenie akt ch. Crohna S. boulardii Plein, Hotz Z Gastroenterol 1993 20 Biegunka vs. placebo E. Coli Nissle 1917 Malchov J Clin Gastr 1997 28
41 LGG vs placebo jako uzupełnienie standardowego leczenia dzieci z chorobą Crohn’aN=75 (5-21 r.ż.) Ch. Crohna (remisja) Obserwacja przez 2 lata Nawrót 31% vs. 17% RR 1.9 (0.8 to 4.4) Czas do nawrotu 9.8 vs. 11 miesięcy p=0.24 Randomized, placebo-controlled trial of the probiotic Lactobacillus rhamnosus strain GG. The research team assessed whether the addition of Lactobacillus rhamnosus strain GG to standard therapy prolonged remission in children with Crohn's. Concomitant medications allowed in the study included aminosalicylates, 6-mercaptopurine, azathioprine, and low-dose alternate day corticosteroids. The team randomized 75 children aged 5 to 21 years with Crohn's in remission. The researchers randomized 39 to either Lactobacillus rhamnosus strain GG or 36 to placebo and followed for up to 2 years. 31% of patients in the Lactobacillus rhamnosus strain GG group developed a relapse The team found that median time to relapse was 10 months in the Lactobacillus rhamnosus strain GG group. Median time to relapse was 11 months in the placebo group. The researchers noted that 31% of patients in the Lactobacillus rhamnosus strain GG group developed a relapse compared with 17% with placebo. The research team observed that Lactobacillus rhamnosus strain GG was well tolerated, with a side effect profile comparable with placebo. This study suggests that Lactobacillus rhamnosus strain GG does not prolong time to relapse in children with Crohn's disease when given as an adjunct to standard therapy.” Survival curve showing the probability of staying relapse free during the duration of the study. The time to relapse and proportion of patients relapsing was essentially identical in both LGG and placebo groups. Bousvaros et al. Inflamm Bow Dis 2005
42 Choroba Leśniowskiego-CrohnaW 2 badaniach z LGG u dorosłych (n=56), w 1 badaniu u dzieci (n=75) oraz 1 badaniu oceniającym E. coli Nissle 1917 (n=28) nie wykazano, aby probiotyki zwiększały szansę na uzyskanie remisji lub zmniejszały ryzyko nawrotu. W 1 małym badaniu (n=20) S. boulardii podawany profilaktycznie chorym w stanie remisji łagodził w porównaniu z placebo nasilenie biegunki podczas nawrotów.
43 Probiotyki Nieswoiste zapalenia jelitWrzodziejące zapalenie jelita grubego E. coli Nissle 1917 podawana przewlekle zapobiegała nawrotom równie skutecznie jak mesalazyna Pouchitis VSL#3 znamiennie zmniejszała ryzyko nawrotu zapalenia, a także jego wystąpienia po raz pierwszy Choroba Crohna Wyniki nie są zachęcające
44 Synbiotyk Badanie z randomizacją, N=18 (dorośli z WZJG)Interwencja (1 miesiąc) B. longum + inulina/oligofruktoza Punkt końcowy Endoskopia Histopatologia Immunologia (TNF, IL1) Wniosek Krótkotrwałe leczenie chorych z aktywną postacią WZJG miało korzystny wpływ na pełny obraz kliniczny Furrie et al. Gut 2005; 54: 242-9
45 O czym mówiłam? Skąd zainteresowanie probiotykami?Czyli o bakteriach w przewodzie pokarmowym W jaki sposób można wpływać na mikroflorę? Czyli o probiotykach, prebiotykach, synbiotykach Jak ocenić czy probiotyk działa? Czyli które badania są wiarygodne Czego się można spodziewać stosując probiotyk? W czasie biegunki W czasie kuracji antybiotykami W leczeniu NZJ
46 Dziękuję za uwagę! [email protected]
47 Wrzodziejące zapalenie jelita grubego E. coli Nissle 1917Autor N Punkt końcowy E. coli Mesalazyna P Kruis APT 1997 120 Nawrót 16% 11% NS Czas do nawrotu (d) 1034 1065 Rembacken Lancet 1999 116 Remisja 68% 75% Czas do remisji (d) 44 42 Długość remisji (d) 206 221 73% 67% Gut 2004 327 Nawrót PP Nawrót ITT 36% 45% 34% 37%
48 Rola bakterii w nieswoistym zapaleniu jelitCD UC Pouchitis Występowanie choroby w miejscach nagromadzenia bakterii Ileum terminale, jelito grube Jelito grube Pouch w krętnicy Adherencja do śluzówki + ? Inwazja przez śluzówkę Bypass stan zapalny - Reakcja na antybiotyki J. grube Nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna na bakterie Zaostrzenie przez patogeny Sartor Gastroenterology 2004; 126:
49 Cechy idealnego probiotykuLudzkie pochodzenie Oporność na działanie kwasu solnego i żółci Zdolność przylegania do nabłonka jelita człowieka Zdolność kolonizacji przewodu pokarmowego Produkcja substancji przeciwdrobnoustrojowych Korzystne oddziaływanie na zdrowie człowieka Bezpieczeństwo stosowania