1 „Przygotowanie projektu zgodnie z metodologią PCM oraz nowy generator wniosków aplikacyjnych”dr Bartosz Grucza – Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

2 ZARZĄDZANIE CYKLEM PROJEKTUPCM (ang. Project Cycle Management) – system zarządzania projektami stworzony na potrzeby realizacji złożonych przedsięwzięć, przyjęty przez Komisję Europejską w 1992 roku. Prosty, wywodzący się z nauk zarządzania, model pozwalający jasno sprecyzować cele, zadania i efekty projektu przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka niepowodzenia projektów. Głównym celem stworzenia PCM było dostarczenie narzędzia pomagającego wykonanie wszystkich zamierzeń w zaplanowanym czasie, w ramach zatwierdzonego budżetu i z osiągnięciem założonych rezultatów. © Bartosz Grucza 2

3 Cykl projektu Programowanie Identyfikacja Formułowanie WdrażanieEwaluacja i audyt © Bartosz Grucza 3

4 Podejście LFA (Logical Framework Approach) czyli inaczej: matryca logiczna matryca projektu rama logiczna projektu mapa projektu LFA jest opracowanym pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku przez Amerykańską Agencję do spraw Rozwoju Międzynarodowego (US Agency of International Development) podejściem metodycznym zmierzającym do poprawy systemów planowania i kontroli projektów. © Bartosz Grucza 4

5 Zgodnie z podejściem LFA (Logical Framework Approach)do pełnego zdefiniowania projektu prowadzą dwie fazy – analizy i planowania, w ramach których realizowane są następujące działania: faza analizy: Analiza interesariuszy – identyfikacja i charakterystyka głównych interesariuszy, grup docelowych i beneficjentów, z uwzględnieniem problemów wymagających późniejszej interwencji Analiza problemu – identyfikacja kluczowych problemów, zagrożeń i możliwości determinujących przyczyny i skutki relacji Analiza celów – określenie celów wynikających z istniejących problemów, wskazanie środków prowadzących do pożądanych rezultatów Analiza strategii – określenie różnych strategii prowadzących do osiągnięcia celów; wybór najwłaściwszej strategii; określenie celów nadrzędnych i celów projektu faza planowania: Matryca logiczna – określenie struktury projektu / programu, sprawdzenie wewnętrznej logiki, formułowanie celów i mierzalnych rezultatów, ogólne określenie zasobów i kosztów Harmonogram projektu – określenie sekwencji i zależności między zadaniami; oszacowanie czasu trwania zadań, określenie kamieni milowych i przypisanie odpowiedzialności Plan wykorzystania zasobów – wynikające z harmonogramu projektu zestawienie zapotrzebowania na zasoby i budżet © Bartosz Grucza 5

6 Analiza interesariuszyDefinicja interesariuszy Termin interesariusze jest polskim tłumaczeniem anglojęzycznego terminu stakeholders pochodzącego od określenia to have a stake in co można przetłumaczyć na polski jako „mieć interes w czymś”. Interesariuszy można określić jako osoby, grupy osób i instytucje, których interesy (aspiracje) związane są z projektem ze względu na możliwość oddziaływania na przebieg i skutki projektu lub/i ze względu na podleganie oddziaływaniu projektu lub jego skutków. © Bartosz Grucza 6

7 Analiza problemu wykonywana jest najczęściej za pomocą drzewa problemustanowiącego zwięzły opis istniejącej negatywnej sytuacji. Analiza problemu obejmuje następujące etapy: Analiza istniejącej sytuacji Identyfikacja kluczowych problemów Wskazanie zależności przyczynowo-skutkowych © Bartosz Grucza 7

8 Przykład analizy problemuPogarszająca się konkurencyjności gospodarki Skutki Przykład analizy problemu Pogarszająca się konkurencyjność organizacji Przekroczenia terminów realizacji Przekroczenia budżetu projektów Niski stopień osiągania założonych celów Utrata szans przez organizacje Problemy we wdrażaniu projektów Mała liczba realizowanych przedsięwzięć Niechęć do realizacji przedsięwzięć Organizacje działające w Europie nie są właściwie przygotowane do pracy w systemie projektowym Słabe rozpowszechnienie standardów działalności projektowej Niedostateczne kwalifikacje kadr w zakresie zarządzania projektami Nieelastyczne struktury organizacyjne Niewielka skala działalności instytucji zrzeszających kierowników projektów Brak wspólnej metodyki europejskiej zarządzania projektami Nieefektywne metody kształcenia Przestarzały program kształcenia Słabo rozwinięty system międzynarodowych certyfikacji kwalifikacji Specyfika kultury organizacyjnej i kultury pracy Uwarunkowania historyczne Przyczyny © Bartosz Grucza 8

9 Kluczem do przejścia od analizy problemów do analizy celów jest przekształcenie negatywnych zjawisk w postulat pozytywnego działania Problem (istniejąca niekorzystna sytuacja) Cel (obraz pożądanej sytuacji w przyszłości) © Bartosz Grucza 9

10 Analiza celów wykonywana jest najczęściej za pomocą drzewa celów stanowiącego zwięzły opis pożądanej sytuacji w przyszłości. Analiza celów obejmuje następujące etapy: Opis przyszłej, pożądanej sytuacji Identyfikacja potencjalnych rozwiązań Zamiana aspektów negatywnych w pozytywne © Bartosz Grucza 10

11 Przykład analizy celówCele Rosnąca konkurencyjności gospodarki Przykład analizy celów Rosnąca konkurencyjność organizacji Utrzymywanie terminów realizacji Utrzymywanie budżetów projektów Realizacja założonych celów Wykorzystanie szans przez organizacje Bezproblemowe wdrażanie projektów Rosnąca liczba realizowanych przedsięwzięć Zaangażowanie w realizację przedsięwzięć Właściwe przygotowanie organizacji działających w Europie do pracy w systemie projektowym Upowszechnienie standardów działalności projektowej Podniesienie kwalifikacji kadr w zakresie zarządzania projektami Uelastycznienie struktur organizacyjnych Kampania społeczna Poprawa funkcjonowania instytucji zrzeszających kierowników projektów Stworzenie wspólnej metodyki europejskiej zarządzania projektami Udoskonalenie metod kształcenia Nowoczesne programy kształcenia Usprawnienie systemu międzynarodowych certyfikacji kwalifikacji Stworzenie kultury pro projektowej Stworzenie wzorców struktur projektowych Środki © Bartosz Grucza 11

12 Po przeprowadzeniu analizy celów należy dokonać wyboru sposobu poprawy sytuacji za pomocą odpowiedniej strategii wynikającej z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych realizacji projektu Możliwość 1 Wybór 1 Możliwość 2 Wybór 2 Możliwość 3 Wybór 3 Możliwość 4 Wybór 4 © Bartosz Grucza 12

13 Analiza strategii obejmuje następujące etapy: Analiza strategii polega na ocenie i wyborze wariantów osiągnięcia celów w oparciu o: uwarunkowania zewnętrzne (np. czas, budżet, priorytety UE, zasoby, akceptacja społeczna etc.) uwarunkowania wewnętrzne (np. zdolności organizacyjne, doświadczenie, know-how etc.) Analiza strategii obejmuje następujące etapy: Identyfikacja możliwych rozwiązań Wybór jednej lub kilku strategii Decyzja o wyborze strategii jako punkt wyjścia dla projektu © Bartosz Grucza 13

14 Przykład analizy i wyboru strategiiRosnąca konkurencyjności gospodarki Rosnąca konkurencyjność organizacji Cele nadrzędne Utrzymywanie terminów realizacji Utrzymywanie budżetów projektów Realizacja założonych celów Wykorzystanie szans przez organizacje Bezproblemowe wdrażanie projektów Rosnąca liczba realizowanych przedsięwzięć Zaangażowanie w realizację przedsięwzięć Cel projektu Właściwe przygotowanie organizacji działających w Europie do pracy w systemie projektowym Upowszechnienie standardów działalności projektowej Podniesienie jakości kształcenia kadr w zakresie zarządzania projektami Uelastycznienie struktur organizacyjnych Kampania społeczna Poprawa funkcjonowania instytucji zrzeszających kierowników projektów Stworzenie wspólnej metodyki europejskiej zarządzania projektami Rezultaty Udoskonalenie metod kształcenia Nowoczesne programy kształcenia Usprawnienie systemu międzynarodowych certyfikacji kwalifikacji Stworzenie kultury pro projektowej Stworzenie wzorców struktur projektowych „strategia standardów” „strategia kształcenia” „strategia struktur” © Bartosz Grucza 14

15 Środki Koszt Czas 15 Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółoweOpis projektu Obiektywnie weryfikowalne wskaźniki Źródła weryfikacji Założenia Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółowe Zadania Środki Koszt Czas Założenia podstawowe © Bartosz Grucza 15

16 Pierwsza kolumna matrycy logicznej: Cele nadrzędne Pierwsza kolumna matrycy logicznej: Overall Objectives (cele nadrzędne, długookresowe) Project Purpose (cel projektu, cel główny) Results (cele szczegółowe, rezultaty, produktu projektu) Activities (czynności, zadania, działania) Cel główny logika interwencyjna Cele szczegółowe Zadania Środki Cele nadrzędne projektu powinny wyjaśniać, dlaczego projekt jest ważny dla społeczeństwa, w kategoriach długoterminowych korzyści dla beneficjentów i szerszych korzyści dla innych grup. Powinny wskazywać w jaki sposób projekt pasuje do regionalnej i sektorowej polityki Unii Europejskiej. Cele ogólne nie zostaną osiągnięte wyłącznie dzięki projektowi, ale będzie on wkładem w realizację tych celów. Cel główny powinien odnosić się do kluczowego problemu i być definiowany w kategoriach korzyści otrzymywanych przez beneficjentów, będących rezultatem działań zaplanowanych w ramach projektu. Cele szczegółowe / rezultaty opisują efekty projektu, które będą dostarczane beneficjentom. Rezultaty powinny zaspokajać główne potrzeby grup docelowych. Zadania określają poszczególne działania / czynności do wykonania w projekcie, pokazują w jaki sposób osiągane będą rezultaty projektu. © Bartosz Grucza 16

17 ? Co oznacza, że cele są SMART? 17S – specific – szczegółowe, konkretne - powinny być szczegółowo opisane, dotyczyć konkretnych problemów M – measurable – mierzalny – cel powinien być łatwo przeformułowany na rezultaty, ujęty w liczby (skwantyfikowany) przedstawione w dalszej części wniosku A – acceptable/accurate – akceptowalny/trafny – cel powinien być przedyskutowany i skonsultowany z najważniejszymi interesariuszami projektu, a przede wszystkim z jego odbiorcami. Trafność odnosi się do zdiagnozowanego wcześniej problemu i wskazuje, że cel musi bezpośrednio wynikać z opisanej wcześniej sytuacji i obejmować wszystkie przyczyny powstania problemu (kompleksowość). R – realistic – realistyczny – możliwy do osiągnięcia poprzez realizację projektu - nie może się odnosić do zadań i obszarów, które projektem nie będą objęte. Zadania przedstawione w punkcie 3.3 wniosku, które projektodawca zamierza wykonać, powinny być ściśle związane z celem i w oczywisty sposób zmierzać do jego realizacji. T – time-bound – określony w czasie - każdy cel powinien zawierać w swojej konstrukcji termin, w jakim ma być osiągnięty. ? S (specific) Odnoszące się do celów, które mają mierzyć. M (measurable) Mierzalne (ilościowo lub jakościowo). A (available) Dostępne po akceptowanej cenie. R (relevant) Odpowiadające potrzebom kierowników w zakresie informacji. T (timly) Mierzące we właściwym czasie, by wiadomo było, kiedy dany cel ma zostać osiągnięty. S – Specific (konkretne) M – Measurable (mierzalne) A – Achievable (osiągalne) R – Realistic (realne) T – Timebound (określone w czasie) © Bartosz Grucza 17

18 Druga kolumna matrycy logicznej: obiektywnie weryfikowalne wskaźnikiCele nadrzędne Druga kolumna matrycy logicznej: obiektywnie weryfikowalne wskaźniki Cel główny Cele szczegółowe Zadania Środki Obiektywnie weryfikowalne wskaźniki opisują cele projektu w operacyjnie mierzalnych kategoriach i zapewniają podstawy dla mierzenia wydajności. Specyfikacja tych wskaźników działa jako sprawdzenie wykonalności celów oraz formuje bazę dla systemu monitorowania projektu. Kiedy już wskaźnik zostanie określony, powinien być rozwinięty z uwzględnieniem szczegółów ilości, jakości, czasu, miejsca, grupy docelowej. © Bartosz Grucza 18

19 Trzecia kolumna matrycy logicznej: źródła weryfikacji - dowodyPodczas formułowania wskaźników, powinno zostać określone źródło informacji i sposób zbierania danych. Pomoże to w sprawdzeniu czy realistycznie wskaźnik może zostać zmierzony angażując rozsądną ilość czasu, pieniędzy i wysiłku. Należy określić: format, w którym informacja powinna być udostępniania (np. raporty postępu, sprawozdania z projektu, ewidencję projektu, oficjalne statystyki itp.) kto powinien dostarczać informacje jak regularnie informacja powinna być dostarczana (miesięcznie, kwartalnie, rocznie itp.) Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółowe Zadania Koszt Źródła poza projektem powinny być oszacowywane pod kątem dostępności, niezawodności i odpowiedniości. Wkład pracy oraz koszt gromadzenia informacji powinny zostać również oszacowane, a odpowiednie środki przeznaczone na ten cel. Inne wskaźniki powinny zastąpić te, dla których odpowiednie źródła weryfikacji nie mogą być wskazane. © Bartosz Grucza 19

20 Assumptions (założenia)Czwarta kolumna: Assumptions (założenia) Założenia podstawowe (warunki wstępne) różnią się od założeń tym, że muszą być spełnione przed rozpoczęciem projektu. Na przykład bez wdrożenia odpowiednich działań przez partnera, racja bytu projektu może być podważona. Prawdopodobieństwo i znaczenie spełnienia tych warunków powinno być obliczane jako część oszacowywania ryzyka projektu. Niektóre z nich będą krytyczne dla sukcesu projektu, inne będą miały marginalne znaczenie. Założenia zewnętrzne czynniki, które są istotne dla powodzenia projektu, czyli: definiują środowisko systemu i zagadnienia trwałości podsumowują czynniki, których projekt nie może lub z założenia nie chce kontrolować są czynnikami, na które projekt nie jest ukierunkowany, ale powinien je monitorować Założenia Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółowe Zadania Czas Założenia podstawowe © Bartosz Grucza 20

21 Logika wertykalna matrycyOpis projektu Obiektywnie weryfikowalne wskaźniki Źródła weryfikacji Założenia Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółowe Zadania Środki Koszt Czas Założenia podstawowe © Bartosz Grucza 21

22 Logika horyzontalna matrycyOpis projektu Obiektywnie weryfikowalne wskaźniki Źródła weryfikacji Założenia Cele nadrzędne Cel główny Cele szczegółowe Zadania Środki Koszt Czas Założenia podstawowe © Bartosz Grucza 22

23 Długotrwałość oddziaływaniaCele nadrzędne Wpływ Cel projektu Skuteczność Długotrwałość oddziaływania Cele szczegółowe Zadania Wydajność Środki Zgodność Problem © Bartosz Grucza 23

24 Matryca logiczna jest punktem wyjścia do szczegółowych planówprzebiegu czasowego i zasobowego projektu Matryca logiczna Harmonogram czynności Harmonogram wykorzystania zasobów / budżet © Bartosz Grucza 24

25 Logika PCM w nowym wniosku dofinansowanieAnaliza problemów Analiza celów Cele programu (oddziaływanie) Skutki Cel główny projektu Problem Cele szczegółowe projektu Przyczyny Produkty projektu Zadania projektu © Bartosz Grucza 25

26 Logika PCM w nowym wniosku dofinansowanie© Bartosz Grucza 26

27 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 27

28 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 28

29 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 29

30 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 30

31 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 31

32 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 32

33 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 33

34 Struktura nowego wniosku o dofinansowanie© Bartosz Grucza 34

35 Oddziaływanie, wartość dodana (ang. overall goals, added value)Cel główny (ang. goal, objective) Cel szczegółowy (ang. result, outcome) Produkt 1 (ang. output, product) Produkt 2 (ang. output, product) Produkt n (ang. output, product) Zadanie 1 (ang. activity, task) Zadanie 2 (ang. activity, task) Zadanie n (ang. activity, task) Wkład 1 (zasób) (ang. input) Wkład 2 (zasób) (ang. input) Wkład n (zasób) (ang. input) © Bartosz Grucza 35

36 36 Matryca logiczna WBS / PBS Wykres sieciowy CPM/PERT HarmonogramMacierz odpowiedzialności Budżet © Bartosz Grucza 36

37 Dziękuję za uwagę! dr Bartosz Grucza Katedra Zarządzania ProjektamiSzkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego 37