1 PSİKOTERAPÖTİK GÖRÜŞMEProf.Dr. Süheyla Ünal İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD

2 Psikoterapötik görüşmenin amacıBelirtiler ve öykü ile ilgili bilgi toplamak Tanı koymak Hasta ve yakınlarını eğitmek Tedavi uyumu/işbirliğini sağlamak Sağlıklı bir hasta-hekim ilişkisi kurmak

3 Psikoterapötik görüşmenin amacıPsikiyatrik tanı büyük ölçüde görüşmede elde edilen verilere dayanır Terapötik ilişkinin başlamasını sağlar Sistemli bir sorgulama hastanın da hekimin de durumu anlamlandırmasına ve yeniden çerçevelendirmesine hizmet eder

4 Psikoterapötik görüşmenin amacıAnamnez alma dinamik bir süreçtir, alınan her yeni bilgiyle zenginleştirilir Tanı da dinamik bir süreçtir, hastalığın seyri sürecinde yeniden gözden geçirilmelidir Tedavi de dinamik bir süreçtir, hastayla karşılaşıldığı andan itibaren başlar Görüşmelerde elde edilen tüm verilerin kayda geçirilmesi gereklidir

5 Psikoterapötik görüşme ilkeleriİlgi ve merak Nezaket Açıklık ve dürüstlük Dinleyebilme Yargılamama Kabul Mahremiyet

6 Psikoterapötik görüşme ilkeleriGüven oluşturma Uygun soru sorma Aktif dinleme Yansız, yüksüz, yargısız olma Empatik rezonans sağlama Kültürel farklılıklara dikkat etme Yaş ve cinsiyete duyarlı olma Sözel olmayan mesajlara dikkat etme

7 İlk izlenim Tanışma, giyim-kuşam Ses tonu, göz ilişkisiBeden duruşu, baş ve yüz hareketleri Hitap tarzı Sözel kalite Kendini tanıtma, tokalaşma Oturmasını isteme

8 Güven oluşturmak Karşımızdakine ilgi ve özen gösterebildiğimizi iletebilmek, İlgili imiş gibi görünmek değil, yaşanılan ilgiyi yararlı bir şekilde ifade edebilmek

9 İletişim tarzı İlişkinin biçimi (paternal, eşit, vb.) Jargon kullanımıEspri ve mizah kullanımı Kendini açma Mesafenin korunması (dışarda görüşme, arkadaşlık..)

10 Bilgi alma Yansızlık Kapsayıcılık Çok kaynaktan bilgi almaİyi gözlem yapma

11 Bilgi alma Konuşma olabildiğince sistematik, ama kendiliğinden akıyor gibi gerçekleşmeli Uygun soru sorma teknikleri kullanılmalı, sorgulamaya ya da sohbete dönüşmemeli Hastanın anlatmadığı bilgileri eklememeli Hasta hakkında bilginiz olsa bile, size niçin başvurduğunu hastadan öğrenmelisiniz Bana son zamanlarda aşırı gergin, şüpheci olduğunuz söylendi, siz ne dersiniz?

12 Terapötik ilişki kontratıHekim ve hasta arasında 3 konuda anlaşma yapılır; ilişki kurma bilgi alışverişinde bulunma tedavi etme ve tedavi olma Terapötik ilişki kontratı, hastanın ilişkiden ne beklediği ve ne istediği hekimin ne verebileceği ve ne vermek istediği konusundaki tartışma ile belirlenir

13 Sorun Hasta bilgi vermeyi ve sorunu anlamanıza yardımcı olmayı reddediyor ‘Benimle ilgilen, benden kendimle ilgili sorumluluk almamı isteme’ diyor

14 Teknikler Aktif dinleme Açık - kapalı uçlu sorular YankılamaKolaylaştırma Sessizlik Yüzleştirme Açıklık getirme Yorum

15 Teknikler Özetleme Açıklama Geçiş Kendini açma Olumlu pekiştirmeGüvence verme Öneri

16 Aktif dinleme Hastanın söylediklerine odaklanmaDikkatlice gözleme, izleme Sözel olmayan mesajları da algılama, değerlendirme Tüm anlamı kavramaya çalışma Çeldiricileri bertaraf etme Anladığını ifade etme %30 konuşma, %70 dinleme

17 Aktif dinleme İletişimin %70’i Yanlış anlama Yanlış yorumlama ReddetmeÇarpıtma İşitmeme

18 Soru sorma Açık - kapalı uçlu sorular: geniş, açık-uçlu sorular ↓özgül sorular ayrıntılı, yönlendirici sorular

19 Açık uçlu sorular Ne ve nasılla başlayıp, daha fazla bilgi vermeye yönlendirir Nasıl hissettin? Daha sonra ne yaptın? Eşinizle ilişkilerinizden söz eder misiniz?

20 Açık uçlu sorular Hasta konuya nasıl bakıyor?Hastanın önemli bulduğu ve konuyla ilgili gördüğü şeyler nelerdir? Siz soruşturmadan hasta kendiliğinden konuyla ilgili neler anlatacaktır.

21 Kapalı uçlu sorular “Evet” ya da “hayır” şeklinde veya bir iki sözcük ile yanıt verilebilen sorulardır Konuşmayı başlatmada kolaylık sağlayabilir Çok ayrıntılı konuşanın bir noktaya odaklanmasını sağlayabilir Kaygılı kişilerin kaygısını yatıştırabilir Konuşmaya bir yön kazandırır

22 Kapalı uçlu sorular Kaç çocuğunuz var? Sinirli bir insan mısınız?Bu sırada size yardımcı olan var mıydı? Bugün ne yediniz? …

23 Kapalı uçlu Sorular mutlak tanımlarla değil, derece belirleyen verilerle sorulduğunda daha çok bilgi alınır Yemeyle ilgili bir güçlüğünüz var mı? Hangi yiyecekleri yiyebiliyorsunuz?

24 Soru sorma Hem açık, hem kapalı uçlu sorular sorunHasta veya sizin için zor veya ayıp olabilecek soruları sormaktan çekinmeyin, örneğin: intihar düşüncelerini sorun Anlamadığınızı sorun, anlamış gibi görünmeyin Hastanın anlatmadığı şeyleri öyküye eklemeyin

25 Çoğul sorular Sessiz hastayı Ancak hasta kendini; Sorumluluk almakSerbestçe konuşmaya yüreklendirmek Kısa yanıtları önlemede kullanılır Ancak hasta kendini; Aceleye getirilmiş Lafı ağzına tıkanmış Şaşkınlığa uğramış Sıkıştırılmış hissedebilir Anlamlı bilgi vermesi zorlaşır

26 İma edici sorular İma edici sorular beklediğiniz yanıtı hissettirir, istediğiniz yanıtı alırsınız

27 İçerik yansıtma Yardım isteyenin söylediği içeriği özetleyen ve yansıtan bir tepkidir En son söyleneni, etkileşim sırasındaki çeşitli ifadelerini veya tüm iletişimi özetleme şeklinde olabilir

28 İçerik yansıtma Karşıdakinin söylediğini farklı sözcük ve tanımlamalarla yansıtmak Konuşmacı: Dün sabah yataktan kalkıp, hazırlanmak, evden çıkmak zor geldi. Evin içinde dolanıp durdum. Hızlanıp, çıkmam gerektiğini biliyordum ama bir türlü yapamadım. Yansıtma: Sabah yataktan kalkıp işe gitmekle ilgili bir sorun yaşıyor gibisiniz.

29 Duygu yansıtma Hastanın henüz adını koymadığı bir duygusunun yansıtılmasıdır “ne” söylendiği değil “nasıl” söylendiği”ne bakılarak, satır araları okunarak anlaşılır Duygu tepkisi başkalarının duygularına değil, yardım isteyenin duygularına yönelik olmalıdır

30 Duygu yansıtma Önce ifade edilen duygu belirlenmeli, sonra belirlenen duygu geçici bir giriş ifadesiyle cümleye dönüştürülmelidir hissediyorsun. Belki de hissediyorsun. Sanki hissediyorsun, çünkü görünüyorsun.

31 Kolaylaştırma-Kapı açıcı sorular... sonra ne oldu? ... sonra ne yaptınız? Anlıyorum… Bu sorunla nasıl başa çıktınız? Bu durumda size ne yardım etti? Biraz daha anlatır mısınız?

32 Yol açıcı tepkiler Karşıdakinin sorununu iyi anladıktan sonra kullanılmalıdır. Zamansız ve yersiz kullanmayı önlemek için yardım eden kendisine şu soruları sormalıdır: Sorunun ne olduğunu anladım mı? Bu sorunun üstesinden gelebilmek için özel bir planım ya da taktiklerim var mı? Onun bu sorununun üstesinden gelebilmesi için anlamlı bir şekilde sorumluluk almak istiyor muyum?

33 Sessizlik Hastanın konuşulanlar üzerinde düşünmesini sağlarHastanın odaklanmasını sağlar Konuşmaya yönlendirir

34 Yüzleştirme Sözel bir saldırı değil, bir tür sarsma şeklinde olmalıdır (içgörü kazandırarak değişime yönlendirme) Yüksek düzeyde empatiden sonra yapılmalıdır Hastanın kendine zarar verici düşünce ve davranış tarzlarını ve sonuçlarını örneklerle ortaya koymak önemlidir

35 Yeniden çerçevelendirmeHastaya yeni bir bakış açısı kazandıracak şekilde sorunu yeniden tanımlamak, farklı bir bakış açısı geliştirmesini sağlamak gerekir.

36 Özetleme Zaman zaman ve görüşmeyi sonlandırırken konuşulan önemli noktaları, altını çizerek ve doğru anlaşılıp anlaşılmadığını test ederek özetlemek uygundur.

37 Öneri Yardım isteyene seçenek davranışı gösteren bir tepkidir. Sorununu çözebilecek eylem planlarından oluşur Tavsiye bazen düşünce, bazen eylem şeklinde olabilir Tavsiyede bulunmadan önce yardım isteyenin daha önce neleri denediğini belirlemek gerekir Tavsiyeye “Evet, ama ....” tepkisi gelirse tavsiye erken verilmiştir ya da yardım eden sorunu iyi anlamamıştır

38 Gizlilik Nereye kadar? Hastaya ne söylemeli?Aileden alınan bilgi hastaya, hastadan alınan aileye.. verilir mi? “Tüm söyledikleriniz burada kalacak”ın istisnaları neler? Süpervizyon, adli konular vb.

39 Bilgilendirme Hasta ve ailesinin hastalığın nedenleri, belirtileri, seyri ve tedavisi hakkında bilgi almaya hakkı vardır Bilgilendirme için ayıracağınız zaman size gelecekte zaman, uyum ve güven olarak geri dönecektir Gerçekçi olmayan umutlar vermemek, umudu da kırmamak gerekir

40 Meslek jargonu kullanmakAnlaşılmayı engeller Hasta baskılandığını hisseder Söylenenleri yanlış anlayabilir Kafası karışabilir

41 Bilgilendirme Yaptığınız bilgilendirmede sizin anlayışınız ile hastanınkini karşılaştırın İlettiklerinizin nasıl anlaşıldığını kontrol edin Ne işitildi ve nasıl anlaşıldı Sürekli denetlemelerinizi yapın Sorun, ne anladığını anlatmasını isteyin

42 Sonlandırma Görüşme sonunda hastanın da soru sorabilmesine izin verinİlk görüşmeden hastanın size güven duyarak, mümkünse umutla ayrılmasını sağlayın

43 Esneklik Hasta sizi veya tedavinizi beğenmezse? Yarar görmezse?Yeni şeyler öğrenmek için zaman hep vardır Hastadan birşeyler öğrenmek de ayıp değildir

44 Başkalarını anlama modeliKarşıdakinin söylediklerini ve yaptıklarını dikkatle gözleme, Gözlediklerinden karşısındakinin ne yaşadığını geçici olarak tanımlama, genel bir resim oluşturma Diğer bilgileri ekleyip kişinin belli duygu ve düşünceleri yaşadığına karar verme, Bu düşüncelerini yapıcı bir şekilde karşısındakine ifade etme

45 Etkili yardım etme ilişkileri için ilkelerYardım eden, gereken yerde gerekli becerileri kullanabilmelidir Yardım eden bu becerileri kendiliğinden, mekanik olmayan bir şekilde kullanabilmelidir Yardım eden kişisel ihtiyaçlarının ve motivasyonunun rolünün farkında olmalıdır

46 Tepki kalitesini arttırmaKaliteli tepki; - yardım isteyenin belli duygularını ve bunların ifadelerinin içeriğini belirlemede doğruluk - yardım isteyenin konularına veya en önemli konusuna odaklaşma - yardım isteyenin kendisini açmasını engelleyen ve onu savunmaya iten tepkilerden kaçınma

47 Etkili yardım etme ilişkileri için ilkelerYardım eden, yardım ilişkisi süresince bir bakış açısı geliştirmeli, süreci değerlendirmelidir Yardım eden yardım becerilerini planlı bir şekilde kullanmalıdır. “Şu anda benim bu tepkimin karşımdaki kişiye etkisi ne olabilir” sorusunu yanıtlamalıdır.

48 Anlama ötesi Yardım ilişkisinde “düşün, karar ver, eyleme geç” modeli;- yardım isteyen kişinin sorununu özgürce ortaya koymasına yardım edecek şekilde bir ilişki kur - onun sorununu nesnel olarak görmesine ve eyleme geçmesine gerek olduğunu anlamasına yardım et, - onun eyleme geçmesine yardım et