1 RAK SZYJKI MACICY Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy w Polsce.
2 Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
3 Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
4 Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
5 Rak szyjki jest jednym z tych nowotworów, które dosyć „łatwo” wykryć we wczesnym stadium – wystarczy aby kobieta wykonywała regularnie badanie cytologiczne. Niestety w Polsce większość przypadków raka szyjki macicy jest nadal wykrywanych w późnych stadiach, kiedy rokowanie jest zdecydowanie gorsze a leczenie mniej skuteczne. Z czego to wynika? Nie do końca wiadomo, gdyż badanie cytologiczne można zrobić u każdego ginekologa. Możliwe że kobietom brakuje wiedzy na temat swojego zdrowia, a także niejednokrotnie chęci. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
6 Przyczyny zastraszających statystyk dotyczących raka szyjki macicy:edukacja – zbyt niska świadomość roli profilaktyki RSM wśród kobiet i personelu medycznego, brak spójnej strategii, ograniczona rola lekarzy POZ, ginekologów i pediatrów w edukacji kobiet, brak informacji, gdzie można wykonać cytologię w ramach programu populacyjnego, finansowanego przez NFZ i jakie kroki należy podjąć po zdiagnozowaniu raka szyjki macicy cytologia – niska zgłaszalność (tylko 27% kobiet), ograniczona dostępność, niedoskonała jakość badania szczepienia – brak populacyjnego programu szczepień przeciw HPV i niska świadomość roli szczepień w zapobieganiu RSM Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
7 rejestry – nieskuteczne monitorowanie profilaktyki RSM, brak wymiany informacji pomiędzy istniejącymi systemami gromadzenia danych, brak rejestru szczepień przeciw HPV i brak monitorowania losów kobiet z nieprawidłowymi wynikami histopatologicznymi finanse i organizacja systemu – nieefektywna alokacja zasobów i koordynacja działań w obrębie profilaktyki RSM, brak synergii, systemowych rozwiązań dla szczepień przeciw HPV, brak ujednoliconych standardów dla środowiska medycznego i instytucji w zakresie profilaktyki raka szyjki macicy i edukacji Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
8 Czynniki ryzyka raka szyjki macicyinfekcja HPV - wirusem brodawczaka ludzkiego wczesne rozpoczęcie życia seksualnego duża liczba partnerów seksualnych duża liczba porodów palenie papierosów wieloletnie stosowanie tabletek hormonalnych bez uprzednich konsultacji z ginekologiem niewłaściwa dieta (np. brak antyoksydantów) Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
9 JAKO CZYNNIK WYWOŁUJĄCY RAKA SZYJKI MACICYHPV JAKO CZYNNIK WYWOŁUJĄCY RAKA SZYJKI MACICY Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
10 Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicyZakażenia genitalnymi typami tych wirusów wywołują rożnego typu zmiany przednowotworowe i nowotworowe na błonach śluzowych narządów płciowych i innych okolic ciała. HPV - Wirus brodawczaka ludzkiego . Ryzyko zakażenia genitalnymi typami HPV w ciągu całego życia u osób aktywnych seksualnie wynosi około 50%, a zakażenia te są najczęstsze u młodych kobiet. Wirus przenoszony jest drogą płciową. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
11 TYPY WYSOKIEGO RYZYKA (ONKOGENNE)Istnieje około 100 typów wirusów HPV, które można podzielić na dwie grupy pod względem ryzyka onkologicznego: TYPY NISKIEGO RYZYKA TYPY WYSOKIEGO RYZYKA (ONKOGENNE) Należą tu przede wszystkim typy HPV 1 i 2 wywołujące kurzajki czy brodawki stóp w przypadku HPV 1. Jeśli chodzi o typy wirusa przenoszone drogą płciową to przede wszystkim HPV 6, 11. Są to najczęściej typy HPV 16 i 18, może prowadzić do niekontrolowanych podziałów komórkowych nabłonka szyjki macicy, co może skończyć się rakiem szyjki macicy. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
12 Spośród ponad 100 typów wirusa HPV około 40 zakaża preferencyjnie błony śluzowe narządów płciowych.Największy związek z rakiem szyjki macicy wykazuje HPV 16 oraz HPV 18, które są odpowiedzialne za ponad 70% wszystkich przypadków tego raka i większość przypadków śródnabłonkowych zmian przednowotworowych. Zmiany niskiego stopnia na szyjce macicy i w innych okolicach ciała: sromie, prąciu, odbycie są wywoływane nie tylko przez typy onkogenne HPV, ale w części przypadków mogą być związane z zakażeniem wirusami o niskim potencjale onkogennym, głownie HPV 6 i HPV 11. Ponadto wirusy HPV 6 i HPV 11 są odpowiedzialne za ponad 90% przypadków brodawek płciowych i brodawek w okolicy odbytu oraz dużej części zmian brodawczakowatych w jamie ustnej. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
13 Prawdopodobny model rozwoju raka szyjki macicy przedstawia się następująco:Infekcja HPV rozpoczyna się po kontakcie płciowym, około 80% kobiet zwalcza infekcję i nie występują u nich jakiekolwiek objawy i zmiany na szyjce macicy. U 20% kobiet ostra infekcja przechodzi w fazę przewlekłą i w ciągu 2–4 lat rozwijają się zmiany typu CIN. U 15% kobiet następuje samowyleczenie infekcji HPV wraz z regresją zmian CIN. U 3–5% nieleczonych kobiet rozwija się rak szyjki macicy. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
14 DIAGNOSTYKA I LECZENIE
15 W następnym okresie dołączają się upławy Objawy kliniczne raka szyjki macicy pojawiają się dość późno i wiele kobiet we wczesnych stadiach choroby nie zgłasza dolegliwości. Zazwyczaj jako pierwszy sygnał nieprawidłowości pojawia się krwawienie niezwiązane z miesiączką, mogą także występować krwawienia po stosunku. W następnym okresie dołączają się upławy i bóle w okolicy krzyżowo- lędźwiowej lub pośladków. W bardzo zaawansowanych stadiach choroby występuje obrzęk kończyny dolnej. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
16 Częstym sygnałem do podjęcia kroków diagnostycznych jest nieprawidłowy wynik cytologii pobranej z szyjki macicy, ale dopiero wynik badania histopatologicznego materiału pobranego z tarczy części pochwowej lub wyskrobin z kanału szyjki upoważnia do rozpoznania choroby nowotworowej. Wynik histopatologiczny określa typ nowotworu, istotny do właściwego doboru metody leczenia, jednak ostateczne zakwalifikowanie do rodzaju terapii jest możliwe po określeniu stopnia klinicznego zaawansowania raka szyjki macicy. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
17 Do ustalenia stopnia zaawansowania klinicznego konieczne jest wykonanie następujących badań:Badania zestawionego: przez pochwę i przez odbytnicę. RTG klatki piersiowej. Urografii lub USG jamy brzusznej. Cystoskopii, jeśli naciek obejmuje przednią ścianę pochwy. Rektoskopii, jeśli naciek obejmuje tylną ścianę pochwy. Badań biochemicznych krwi oraz morfologii. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
18 Opóźniona w Polsce diagnostyka raka szyjki macicy u kobiet, wysokie koszty leczenia, problematyczne – przynajmniej w porównaniu z innymi krajami europejskimi – jego efekty, ale przede wszystkim przedwczesne zgony wielu kobiet stanowią istotną przesłankę do intensyfikacji działań profilaktycznych ograniczających występowanie i skutki choroby. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
19 i radiologicznej oraz dużego doświadczenia zespołu leczącego.Leczenie chorych z rakiem szyjki macicy wymaga bardzo starannej diagnostyki zarówno histopatologicznej, jak i radiologicznej oraz dużego doświadczenia zespołu leczącego. Jedynie prawidłowo zaplanowane i właściwie oraz terminowo przeprowadzone leczenie daje szanse na dobry ostateczny wynik terapii. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
20 Profilaktyka raka szyjki macicy
21 Działania zmierzające do wczesnegoPROFILAKTYKA PIERWOTNA WTÓRNA Profilaktyka raka szyjki macicy sprowadza się przede wszystkim do redukowania częstości występowania nowych zachorowań i ograniczenia roli czynników nasilających podatność na chorobę. Działania zmierzające do wczesnego wykrywania objawów. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
22 Przez wiele lat w zakresie zdrowia publicznego, w stosunku do raka szyjki macicy dominowały działania drugiego typu. Profilaktyka polegała na realizacji indywidualnych badań cytologicznych i programów badań przesiewowych, wspieranych okazjonalnymi działaniami z zakresu edukacji zdrowotnej. Nowy etap walki z rakiem szyjki macicy na świecie rozpoczął się wraz z wprowadzeniem szczepionki przeciw HPV (dostępnej w Europie od 2006 roku), rozpoznanym, jako niezbędny czynnik warunkujący rozwój choroby. Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
23 Etiologia, diagnostyka i leczenie raka szyjki macicyBadania nad HPV wykazały, że większość aktywnych seksualnie kobiet zetknie się z wirusem w ciągu swego życia, a ponad 50% dziewcząt zakazi się wirusem w ciągu 48 miesięcy od rozpoczęcia życia seksualnego. Zakażenie wirusem brodawczaka nie jest tożsame z powstaniem zmiany nowotworowej szyjki macicy czy wystąpieniem innych zmian chorobowych powodowanych przez wirusa; nie można jednak przewidzieć, które kobiety zwalczą zakażenie, zanim spowoduje ono zmiany przednowotworowe. Stosowanie szczepień wśród dziewcząt, które nie rozpoczęły jeszcze życia seksualnego, daje niemal 100-proc. gwarancję, że ryzyko powstania zmian wywołanych przez typy HPV obecne w szczepionce będzie niemal całkowicie wyeliminowane. Etiologia, diagnostyka i leczenie raka szyjki macicy
24 Nowy element profilaktyki pierwotnej raka szyjki macicy.IMMUNOPROFILAKTYKA Szczepionka czterowalentna przeciw czterem najczęściej występującym typom wirusa brodawczaka ludzkiego, w tym dwom z grupy onkogennej (HPV 16 i HPV 18) oraz dwóm typom tzw. niskiego ryzyka (HPV 6 i HPV 11) Została zarejestrowana we wrześniu 2006 roku w Unii Europejskiej do stosowania u dzieci w wieku 9–15 lat oraz u kobiet w wieku 16–26 lat. Etiologia, diagnostyka i leczenie raka szyjki macicy
25 Szczepionki przeciw HPV są produkowane w oparciu o technologię inżynierii genetycznej. Antygenami są białka kapsydu wirusów VLP. Generują one wysokie miana przeciwciał, ponieważ: Są podawane domięśniowo, a więc szybko dostają się do naczyń krwionośnych i lokalnych węzłów chłonnych. Antygen jest szeroko prezentowany układowi Immunologicznemu. Wywołują dobrą odpowiedź limfocytów Th oraz limfocytów B. Dominują przeciwciała neutralizujące i specyficzne dla typu wirusa (możliwa jest reakcja krzyżowa i krzyżowa neutralizacja dla bardzo podobnych typów wirusa). Etiologia, diagnostyka, leczenie i profilaktyka raka szyjki macicy
26 Bądź Panią swojego życia !Nie pozostań obojętna! Bądź Panią swojego życia !
27 DZIĘKUJE ZA UWAGĘ