1 Rola pracy zawodowej w życiu kobiet mieszkających na ŚląskuKinga Hoffmann Akademia Ekonomiczna im. K. Adamieckiego w Katowicach Rola partnerów społecznych w przełamywaniu stereotypowego postrzegania ról zawodowych kobiet i mężczyzn wśród kadr kierowniczych
2 Plan wystąpienia Celem wystąpienia jest prezentacja zagadnienia roli pracy zawodowej w życiu współczesnych kobiet śląskich, ze szczególnym uwzględnieniem aspektu pełnienia przez nie funkcji kierowniczych. Sytuacja społeczno-zawodowa kobiet mieszkających na Śląsku Miejsce pracy zawodowej w systemach wartości kobiet śląskich Wybrane zagadnienia dotyczące karier zawodowych kobiet na Śląsku
3 I. Sytuacja społeczno-zawodowa kobiet śląskichZawody wyuczone Charakterystyka wykonywanej pracy
4 1. Zawody wyuczone kobiet śląskichNajpopularniejsze zawody wśród respondentek: ekonomista (12,8%), nauczyciel (7,3%), handlowiec (5,8%), fryzjer (5,5%), pedagog (5,5%), krawcowa (4,0%). Źródło: Badania własne
5 Klasyfikacja zawodów wyuczonychŹródło: Badania własne
6 Wpływ rodziców na wybór zawoduWykształcenie matek ankietowanych kobiet wpływa istotnie na wybrany przez nie zawód: Kobiety, których matki mają wykształcenie wyższe lub średnie zawodowe relatywnie częściej legitymowały się zawodami z grupy specjalistek szkolnictwa oraz w zakresie nauk ścisłych. Córki matek z wykształceniem średnim ogólnokształcącym najczęściej wybrały taką samą drogę i nie mają żadnego zawodu. Wysoki odsetek respondentek nie posiadających zawodu wystąpił także w grupie tych, których matki mają wykształcenie średnie zawodowe lub wyższe. W przypadku ojców – nie istnieje taka zależność
7 Wpływ rodziców na wybór zawodu cd.Badane kobiety, których matki posiadały wykształcenie zasadnicze zawodowe lub podstawowe w dużej części wybrały zawody związane ze świadczeniem usług osobistych, pracą precyzyjną, rzemiosłem, sprzedażą, a także specjalistów ds. ekonomii, w zakresie nauk ścisłych, biologicznych i ochrony zdrowia.
8 Aspiracje rodziców Badania CBOS-u pokazują, że współcześni rodzice oczekują od swoich dzieci znacznie częściej wyższego wykształcenia niż miało to miejsce 16 lat temu. Nie mniej jednak obraz współczesnych aspiracji zawodowych jest bardzo zbliżony do odnotowanego w 1993 roku, przy czym niezmiennie (i tradycyjnie) niektóre zawody uważane są za szczególnie odpowiednie dla kobiet, a inne – dla mężczyzn .
9 Aspiracje zawodowe rodzicówŹródło: Opracowanie własne na podstawie B. Wciórka, Aspiracje zawodowe Polaków. CBOS, Warszawa 2009,
10 Prestiż zawodów wybieranych przez kobiety śląskieŹródło: Opracowane na podstawie badań własnych oraz raportu: M. Feliksiak, Prestiż zawodów. CBOS, Warszawa 2009,
11 Zjawisko ruchliwości wewnątrzpokoleniowejNa współczesnym rynku pracy poszukiwani są pracownicy posiadający kilka zawodów lub tacy, którzy są na tyle elastyczni, aby się przekwalifikować. Na zmiany w zakresie przynależności do określonej kategorii zawodowej zwane ruchliwością społeczną wewnątrzpokoleniową zwrócił uwagę Henryk Domański, który na podstawie swoich badań stwierdził, że społeczeństwo polskie głęboko doświadcza tego zjawiska
12 2. Charakterystyka wykonywanej pracyŹródło: Badania własne
13 Formy zatrudnienia kobiet mieszkających na ŚląskuŹródło: Badania własne
14 Klasyfikacja kobiet mieszkających na Śląsku ze względu na wykonywaną pracęmłode, pracujące studentki i uczennice zatrudnione w oparciu o kontrakt u prywatnego pracodawcy, najczęściej jako ekspedientki lub pracownice administracyjno-biurowe; tymczasowość zatrudnienia, kobiety w wieku od 25 do 35 lat, które najczęściej ukończyły studia i są w początkowej fazie rozwoju kariery zawodowej; zatrudnione najczęściej na stanowiskach administracyjno-biurowych, kobiety powyżej 35 roku życia, wykształcone, pracujące w zawodach wyuczonych m.in. na stanowiskach handlowców, samodzielnych specjalistów, księgowych, pielęgniarek; są najbardziej doświadczone i pewne w swoich decyzjach zawodowych. Praca na własny rachunek oraz pełnienie funkcji kierowniczych nie zależą od wieku ani doświadczenia zawodowego! Zastępczynie kierowników, kobiety prowadzące własny biznes, w firmach są stanowiska kierownicze niższych szczebli
15 I. Podsumowanie W społeczeństwie śląskim zaszło wiele zmian o charakterze międzypokoleniowym. Transformacja ustrojowa, która przyczyniła się do zmiany struktury gospodarczej kraju, spowodowała następujące zmiany społeczne: zmiana w strukturze wykształcenia pomiędzy pokoleniem rodziców a ich córkami, odmienność pracy wykonywanej przez kobiety i ich matki, młode kobiety o pochodzeniu autochtonicznym podejmując decyzję o kierunku kształcenia oraz przyszłej pracy, często wybierają zawody „kobiece”, które umożliwiają im uzupełnianie ról rodzinnych. które częściej pracowały na stanowiskach robotniczych oraz biurowych niższego szczebla (W pokoleniu matek badanych częściej można było spotkać gospodynie domowe, które nie pracowały lub kobiety, które przerywały pracę po to, aby wychować swoje dzieci)
16 II. Miejsce pracy zawodowej w życiu kobiet śląskichPraca jako wartość Sukces zawodowy i jego determinanty Motywacja do pracy Preferowany rodzaj pracy Zadowolenie z pracy Stosunek mężów/partnerów do pracy ich żon/partnerek
17 1. Praca jako wartość Według raportu CBOS praca zajmuje drugie po rodzinie miejsce wśród najwyżej cenionych wartości życiowych. Badania CBOS z 2004 roku podają, że 72% respondentów uznaje pracę za nadającą życiu sens wartość. Ponadto badani stwierdzili, że warto wykonywać swoją pracę nawet, jeżeli nie jest specjalnie znacząca (84%). Pozostała część ankietowanych wyraziła pogląd, iż praca to tylko sposób zarabiania na życie i nie warto się w nią angażować (14%). Przeprowadzone w 2005 r. badania nad wartościami respektowanymi przez Europejczyków pokazują, że Polska znajduje w grupie państw, których mieszkańcy uważają pracę za bardzo ważną (powyżej 70% ludności)
18 Znaczenie słowa praca Źródło: Badania własne
19 Praca wśród innych wartościRanking wartości kobiet śląskich Rodzina Miłość Przyjaźń, Praca Czas wolny Religia Władza Sława Źródło: Badania własne
20 Cechy pracy uznane za ważne przez kobiety śląskieŹródło: Badania i opracowanie własne oraz J. Lewandowska, M. Wenzel, Praca jako wartość, CBOS, Warszawa 2004,
21 2. Sukces zawodowy Źródło: Badania własne
22 Sukcesy zawodowe w opinii kobiet śląskich„... praca wypełniona ponadprzeciętnymi rezultatami, co przekłada się na efekty finansowe lub awans, ale nie tylko. Sukcesem jest także uzyskanie akceptacji inspektora dla wykonanej przeze mnie pracy – daje mi to wiele satysfakcji, pomimo, że nie wiąże się to z awansem ani wyższym wynagrodzeniem.” Przykłady sukcesów: założenie własnej firmy, podjęcie lub ukończenie studiów, znalezienie pracy w państwowej instytucji, praca w zawodzie wyuczonym.
23 Determinanty sukcesu zawodowego w opinii kobiet śląskichŹródło: Badania własne
24 Zagrożenia związane z sukcesem zawodowymŹródło: Badania własne
25 3. Motywy podjęcia pracy w aktualnym miejscu zatrudnieniaŹródło: Badania własne
26 4. Preferowany rodzaj pracyŹródło: Badania własne
27 5. Zadowolenie z pracy Źródło: Badania własne
28 Argumentacja Zadowolenie z pracy Niezadowolenie z pracyudana współpraca z ludźmi, dobre zarobki, zgodność pracy z zainteresowaniami Niezadowolenie z pracy niskie zarobki, złe samopoczucie w pracy
29 6. Stosunek mężczyzn do pracy zawodowej kobietW tradycyjnej rodzinie śląskiej mężczyzna był główną, a czasem jedyną osobą, która zarabiała na utrzymanie wszystkich jej członków. Kobiety pracowały, ale podejście społeczeństwa i Kościoła było im nieprzychylne. Panowało, bowiem powszechne przekonanie, że kobieta powinna zajmować się wyłącznie prowadzeniem domu i wychowywaniem potomstwa. Współcześnie sytuacja uległa dużej zmianie. Kobiety pracują i ten fakt nikogo nie dziwi. Pomimo, że warunki pracy kobiet uległy znacznej poprawie, to jednak wciąż pojawiają się problemy związane z równym traktowaniem kobiet i mężczyzn w pracy. Źródło: Badania własne
30 Skłonność do rezygnacji z pracy kobiet śląskichŹródło: Badania własne
31 II. Podsumowanie Biorąc pod uwagę postawy wobec pracy wśród kobiet śląskich można wyróżnić trzy typy: Tradycjonalistki Stawiają dobro rodziny na pierwszym miejscu. Praca jest tylko środkiem do zaspokajania potrzeb własnych i swoich bliskich. Rozwojowe Rodzina jest ważną wartością, ale trzeba iść do przodu i szukać możliwości rozwoju. Nowoczesne Rodzina jest ważna, niemniej jednak praca również, gdyż dzięki niej możliwy jest sukces. Lubiana i interesująca praca nie męczy, lecz daje satysfakcję.
32 III. Kariery zawodowe kobiet śląskichPlany zawodowe kobiet śląskich Podnoszenie kwalifikacji Preferencja w zakresie obejmowanego stanowiska pracy Preferowany model kariery zawodowej Równość szans kobiet i mężczyzn na drodze zawodowej
33 1. Plany zawodowe kobiet śląskichBadania CBOS-u pokazują, że 35% Polaków ma określone aspiracje zawodowe, do których zalicza się przede wszystkim zdobycie pracy (10%), posiadanie pracy dającej satysfakcję (7%) oraz utrzymanie i zachowanie zatrudnienia (6%). Kobiety śląskie w swoich planach zawodowych najczęściej wspominają o: pracy w zawodzie wyuczonym, kontynuacji pracy w obecnym miejscu zatrudnienia, założeniu własnej działalności gospodarczej.
34 2. Podnoszenie kwalifikacji73% badanych kobiet śląskich przyznało, że podnosi swoje kwalifikacje. Kobiety śląskie, podobnie jak ogół Polaków są przekonane, że warto się kształcić. Do najczęściej wykorzystywanych form podnoszenia kwalifikacji należą: szkolenia, nauka na studiach lub w szkole, czytanie literatury fachowej oraz nauka języka obcego.
35 3. Preferencja w zakresie obejmowanego stanowiska pracyŹródło: Badania własne
36 4. Preferowany model kariery zawodowejŹródło: Badania własne
37 5. Bariery i ograniczenia karier kobietDostrzeganie nierównego traktowania kobiet i mężczyzn w pracy ponad połowa badanych kobiet mieszkających na Śląsku twierdzi, że mężczyźni osiągają sukcesy zawodowe łatwiej niż kobiety (54%), Wiara w możliwość osiągania sukcesów zawodowych przez kobiety większość respondentek zaprzeczyła stwierdzeniu, że kobieta nigdy nie osiągnie tego, co mężczyzna w pracy na równorzędnym stanowisku (41,8%). Źródło: Badania własne
38 Podsumowanie Na podstawie przeprowadzonych badań można wyróżnić trzy typy postaw wobec rozwoju zawodowego wśród kobiet śląskich: Bierna W trakcie zmian Przedsiębiorcza (najbardziej sprzyjająca obejmowaniu funkcji kierowniczych)
39 Na zakończenie Kobiety mieszkające na Śląsku w większości:Są dobrze wykształcone, posiadają wysokie kwalifikacje, Chciałyby osiągnąć sukces i wierzą, że mogą to zrobić (pomimo, że mężczyznom jest łatwiej w tej sferze), Nie chciałyby obejmować stanowisk kierowniczych (chyba, że pracując na własny rachunek): Lęk przed zajmowaniem stanowisk kierowniczych (trudność w działaniu), Świadomość konieczności dużych poświęceń na tego typu stanowiskach kosztem czasu wolnego, odpoczynku i zaniedbywania rodziny, Stereotypy w środowisku pracy na temat kobiet.