1 SARKOPENİ NEDİR? NEDEN ÖNEMLİDİR?Dr. Zeynel Abidin Öztürk GÜTF Geriatri BD

2 Konu Akışı Sarkopenik Nedir? Prevalans Patogenez Klinik ÖnemiAyırıcı Tanı

3 Şu an pubmed’te 3600, bunların 2800’i son 5 yıl

4 Yeni, dinamik bir geriatrik sendromYaşlanmayla birlikte kaslarda görülen yapısal ve fonksiyonel gerileme Kırılganlık, düşmeler ve morbidite ↑ Mobilite ↓ Yaşlı birey giderek bağımsızlığını kaybeder

5 Tanım Latince “sarx (kas)” ve “penia (kayıp)” kelimelerinin birleşiminden gelmektedir. Yaşlanma sonucu kas kütlesi ve gücü kaybı ilk kez 1931 yılında ifade edilmesine rağmen, sarkopeni terimi ilk kez 1989 yılında Irwin Rosenberg tarafından kullanılmıştır.

6 Sarkopeni ‘Yaşlanmayla iskelet kas kütlesi ve boyutunda azalma’Rosenberg’e ; Baumgartner ; “Kas kütlesinin sağlıklı genç birey kas kütlesi ortalamasının iki standart sapma altında olması”

7 Hem Rosenberg hem de Baumgartner sarkopeni tanımlamasında kas gücü kaybından bahsetmemişlerdir.Oysa yaşlılarda fonksiyonel kapasite değerlendirilecek olursa kas gücü kas kütlesine oranla bir basamak önde yer almaktadır.

8 The European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP)Avrupa Birliği Geriatri Derneği Avrupa Klinik Nütrisyon ve Metabolizma Derneği Uluslararası Gerontoloji ve Geriatri Birliği Uluslararası Beslenme ve Yaşlanma Birliği The European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP) Age Ageing. 2010 Jul;39(4):

9 Fiziksel yetersizlik, düşük yaşam kalitesi ve ölüm gibi kötü sonuçlara yol açabilen, jeneralize ve progresif kas kütlesi ve kuvvet kaybı ile karakterize bir sendrom

10 Kas kütlesinde azalma Kas fonksiyonlarında bozulma a. Kas gücünde azalma b. Fiziksel performansta azalma

11 Kas Gücü veya Fiziksel Performans ↓ Kas Gücü ve Fiziksel Performans ↓Presarkopeni Kas Kütlesi ↓ Sarkopeni Kas Kütlesi ↓ Kas Gücü veya Fiziksel Performans ↓ Ağır Sarkopeni Kas Gücü ve Fiziksel Performans ↓

12

13 Vücut ağırlığının pik yaptığı dönemlerkadınlarda 65 yaş erkeklerde 55 yaş Kilo alımı yağ dokusu artışından kaynaklar, her iki cinsiyette de viseral alanda. 30-50 y % 6 50-70 y % 8 > 70 y % 15

14 Yağsız kas kütlesi genç erişkinlerde toplam vücut ağırlığının %50’sini oluştururken ilerleyen yaşla birlikte 7-8. dekatta bu oran % 25’lere düşmektedir. Kas kütlesindeki kayıp yağ dokusunun yerine konmasıyla dengelenmektedir. Bu kayıp en çok alt ekstremite kas gruplarında görülmekte olup, 20 yaşından 80 yaşına kadar vastus lateralis kasının kapladığı alan %40 azalmaktadır.

15

16 KRİTERLER KAS KÜTLESİ KAS GÜCÜ FİZİKSEL PERFORMANS Baumgartner (1998) ASM/ht² >2 SD X ESPEN-SIG (2010) Kas kütlesi kaybı > 2 SD Yürüme hızı < 0.8 m/s veya herhangi bir fonk testte performans ↓ EWGSOP (2010) ALM/ht² Erkek:< 7.23 kg/m² Kadın:< 5.67kg/m² Erkek < 30 kg Kadın < 20 kg Yürüme hızı < 0.8 m/s IWGS (2011) Yürüme hızı < 1 m/s Society of Sarcopeni, Cachexia and Wasting Disorders (2011) ALM/ht² > 2 SD Yürüme hızı < 1 m/s ya da 6 dakikada m’den az yürüme Foundation of NIH Sarcopenia Project (2014) ALM/ BMI Erkek:< 0.789 Kadın:< Erkek < 26 kg Kadın < 16 kg Asian Working Group for Sarcopenia (2014) Kadın < 18 kg

17 Prevalansı Etkileyen FaktörlerCinsiyet ( Erkek ↑) Yaş Bulunulan Ortam (Bakımevi, hastane ↑) Etnik Yapı (Asyalılar ↑) Irk (Beyaz ırk ↑) Tanım Değerlendirme Ölçekleri Cut-off değerler

18

19

20 John A.Batsis et. al.2015

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40 18-39 yaş, 301 katılımcı ≥ 65 yaş, 406 katılımcı (123 E, 283 K)Baldır çevresi her iki cinsiyet için cut-off… 33 cm bulunmuş.

41 Baldır çevresi her iki cinsiyet için cut-off… 33 cm bulunmuş.

42 Baldır çevresi her iki cinsiyet için cut-off… 33 cm bulunmuş.

43

44 Mekanizma

45 Yaşlanma kas protein degradasyonunda artıştan ziyade kas protein sentezinde ve kalitesinde azalma ile ilişkilidir Ayrıca kas içerisine yağ infiltrasyonu kas kalitesi ve gücünde azalma, performans kötüleşmesi, metabolik bozukluklar ve inflamatuar belirteç düzeyinde artış ile ilişkilidir.

46 Yaşlanma kas protein degradasyonunda artıştan ziyade kas protein sentezinde ve kalitesinde azalma ile ilişkilidir Ayrıca kas içerisine yağ infiltrasyonu kas kalitesi ve gücünde azalma, performans kötüleşmesi, metabolik bozukluklar ve inflamatuar belirteç düzeyinde artış ile ilişkilidir.

47 Sekonder Sarkopeni Primer Sarkopeni Aktivite-ilişkili sarkopeniYaşa Bağlı Sekonder Sarkopeni Aktivite-ilişkili Hastalık ilişkili Nütrisyon-ilişkili Aktivite-ilişkili sarkopeni Yatak istirahati, sedanter yaşam Hastalık ilişkili sarkopeni İleri organ yetm. (Kalp, akc, kc, renal, beyin), inflamatuar hst, malignansi, endokrin hst Nütrisyon-ilişkili sarkopeni Diyetle yetersiz enerji/protein alımı, malabsorbsiyon, anoreksiye neden olan hast veya ilaç

48 Sarkopeni Mortalite Sağlık Harcamaları Hospitalizasyon DizabiliteDüşme Metabolik Etkiler Yaşam Kalitesi Kardiyopulmoner Performans Fiziksel Kapasite Sarkopeni

49 Dizabilite-Fiziksel KapasiteNasıl osteoporoz gelecekteki kırık gelişimi riski için önceden fikir verebiliyorsa, sarkopeni de benzer şekilde fonksiyonel yetersizlikler için önemli bir prediktör olarak kabul edilmektedir. Bazı çalışmalar yağsız vücut kütlesi ile azalmış alt ekstremite gücü, fonksiyonel performans ve dizabilite gelişimi arasında anlamlı bir ilişki ortaya koyarken bazı çalışmalarda ise önemsenmeyecek ölçekte düşük bir korelasyon saptanmıştır. Malmstrom TK,J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2013;4(3): Visser M. Ann N Y Acad Sci. 2000 May;904:

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60 60 yaş üzeri 478 hastayı kapsayan SABE çalışmasında EWGSOP’a göre sarkopenik saptanan bireylerde hem temel hem de enstrümental yaşam aktivitelerinde yetersizlik gelişme riskinin arttığını ortaya koymuştur. da Silva Alexandre T. J Nutr Health Aging. 2014;18(5):547-53

61

62

63

64

65 Sadece kas kütlesindeki azalmayı sarkopeni olarak tanımlayan NHANES ve Health ABC çalışmaları da sarkopeni ile fiziksel bağımlılık ve fonksiyonel kapasitede kayıp arasındaki ilişkiyi desteklemektedir. Janssen I1, J Am Geriatr Soc. 2002 May;50(5): Newman AB J Am Geriatr Soc. 2003 Nov;51(11):

66 Düşme Chiba ve ark. yapmış olduğu bir çalışmada sarkopeninin önemli bir komponenti olan yürüme hızının düşük olmasını düşme riski ile korele bulmuştur. Beudart ve ark. yaptığı çalışmada sarkopenik bireylerin hem Tinetti hem de Zamanlı Kalk Yürü Testinde düşme riskleri daha yüksek bulunmuştur. Chiba Y. J Diabetes Complications. 2015;29(7):

67

68 Sarkopeniyi sadece kas kütlesinde kayıp olarak tanımlayan birçok çalışmada da sarkopeni ile düşme arasında pozitif bir korelasyon tespit edilmiştir. Japonya’da toplumdaki yaşlıları değerlendiren bir çalışmada sarkopenik erkeklerin 4.4 kadınların ise 2.3 kat daha fazla düştüğünü göstermiştir. Sarkopenik hastalarda osteoporoz oranı da daha yüksek görünmekte olup, düşme sonrası kırık riskini arttıran bir ek faktör olmaktadır. Brotto M Curr Osteoporos Rep. 2014 Jun;12(2): Tanimoto Y, Arch Gerontol Geriatr. 2014 59(2):295-9.

69 Yaşam Kalitesi Sarkopeni sonucu düşme oranlarında ve hospitalizasyonlarda artış, fiziksel dizabilite sonrası fonksiyonel bağımsızlığın azalması ve komorbiditelerdeki artış sonucu dolaylı ya da direkt olarak yaşam kalitesi düşmektedir.

70

71

72 Hospitalizasyon Sarkopeni hastaneye yatış, akut bakım ünitelerine başvuru ve bakımevlerine yerleştirilmeyi arttıran önemli bir risk faktörüdür. Major cerrahi uygulanan, kronik ciddi hastalıkları bulunan, transplantasyon planlanan hastalar için kötü sonlanımları gösteren bir prediktördür. Landi F. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2012 ;67(1):48-55. Vetrano DL.J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2014;69(9):

73 Health ABC çalışmasında düşük kas kütlesi ve kas zayıflığı hastane başvurularını arttıran bir risk faktörü olarak bulunmuştur. 80 yaş ve üzeri hastaları içeren Legrand ve ark.nın yapmış olduğu çalışmada ise fiziksel performans ve kas gücünün kas kütlesi, inflamatuar marker ve komorbiditeden bağımsız olarak hastaneye yatışlar için güçlü bir öngörücüdür. Cawthon PM. J Am Geriatr Soc. 2009;57(8): Legrand D. J Am Geriatr Soc. 2014;62(6):

74 Sağlık Harcamaları Sarkopeni yol açtığı olumsuz sağlık sonuçları (dizabilite, hospitalizasyon, düşme vb.) ve eşlik ettiği komorbid hastalıkların fazlalığı nedeniyle sağlık harcamalarını arttırmaktadır. Konuyla ilgili literatürde sadece iki adet çalışma bulunmaktadır

75 Janssen ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada 2000 yılında ABD’de sarkopeniye ait giderler toplamı 1.8 milyar $ bulunmuş olup o dönemde ABD’nin toplam sağlık harcamalarının %1.5’ini oluşturmaktadır. Harcamalar hopitalizasyon, bakımevine yerleştirilme ve evde bakım masraflarını kapsamaktadır. Sarkopenin yakın ilişkili olduğu diğer komorbit hastalıkların (DM, osteoporoz, obezite) maliyeti ve üretkenlikte-yaşam kalitesinde azalma, otonominin kaybı da eklenirse rakam daha çok büyüyecektir. Janssen I.J Am Geriatr Soc. 2004 Jan;52(1):80-5.

76 Kirk PS ve ark. ise yaşlı hastaları cerrahi sonrası 1 yıl boyunca takip etmiş ve sarkopenik bireylerin masraflarının daha yüksek olduğunu tespit etmiştir. Kirk PS, J Surg Res. 2015 Nov;199(1):51-5.

77

78 Mortalite SABE çalışmasında EWGSOP kriterlerine göre sarkopeni tanısı konulan hastalar 5 yıl takip edilmiş ve bu vakaların sarkopenik olmayanlara göre 3.3 kat daha fazla mortaliteye sahip olduğunu gösterilmiştir. da Silva Alexandre T. J Nutr Health Aging. 2014;18(5):

79 Landi ve ark. bakımevinde kalan 70 yaş üzeri kişilere EWGSOP kriterlerine göre sarkopeni tanısı koyup 6 ay takip etmiş ve sonuçta yaş, cinsiyet, SVO, BMI, KOAH dışlandıktan sonra bu grupta mortalitenin 2.3 kat arttığını belirlemişlerdir. Landi F, J Am Med Dir Assoc. 2012;13(2):121-6.

80 Arango ve ark. nin yaptığı çalışmada da benzer sonuçlar çıkmıştır.Yine Landi ve ark. yapmış olduğu başka bir çalışmada da toplumda yaşamakta olan 80 yaş üzeri bireyler 7 yıl takip edilmiş ve sarkopenik grupta etkileyen parametrelerden bağımsız olarak mortalitenin 2.3 kat fazla olduğu gösterilmiştir. Arango ve ark. nin yaptığı çalışmada da benzer sonuçlar çıkmıştır. Arango-Lopera VE. J Nutr Health Aging 2013 Mar;17(3): Landi F. Age Ageing. 2013 Mar;42(2):203-9.

81

82

83

84 Ayırıcı Tanı Yaşlılarda Ortaya Çıkan Kas HastalıklarıSarkopeni Kaşeksi Dinapeni Geç ortaya çıkan kas hastalıkları

85 Kaşeksi Cac  Kötü Hexis  Durum Kas dokusu kayıp + yağ doku kaybıAltta yatan hastalıkla ilişkili kompleks metabolik sendrom Kanser, KKY, SDBY Inflamasyon, insülin direnci, anoreksi, kas protein yıkımı

86 Pre-Kaşeksi Altta yatan kronik hastalıkSon altı ayda olağan vücut ağırlığının < %5 istemsiz kaybı Kronik veya rekürren sistemik inflamatuar yanıt Anoreksi veya anoreksi ile ilişkili semptomlar

87 Kaşeksi Sarkopeni

88 Tanı Altta yatan hastalık varlığında, 12 ay veya daha kısa sürede vücut ağırlığının en az % 5 kaybı ve aşağıdaki kriterlerden 3 tanesi; Kas gücünde azalma Yorgunluk Anoreksi Düşük yağsız kütle indeksi Biyokimyasal anomali; Inflamatuar belirteçlerde artış (CRP/IL-6) Anemi (Hb<12 g/dl) Düşük serum albumin (< 3.2 g/dl)

89

90 Dinapeni Yaşa bağlı kas gücü kaybı Sarkopeniden farklıKas gücünü belirleyen tek faktör kas boyutu değil Kas gücü kaybının sadece % 6-10’luk kısmı kas kütlesi kaybına bağlı Kas kütlesinin korunması ya da arttırılması kas gücündeki kaybı engellemeyebilir. Kas gücündeki kayıp kas kütlesinden daha hızlı Delmonico MJ, et al Am J Clin Nutr 2009;90:

91

92

93 Geç ortaya çıkan kas hastalıkları

94 Sonuç Prevalansı artan ve artacak Multiple sistem etkisiPrognoz kötü Dinamik sendrom

95