1 Stanisław KOZIEJ METODOLOGIA NAUK

2 Zagadnienia Wstęp 1. Istota i treść nauki 2. Badania naukowe3. Prace naukowe 4. Ćwiczenie - koncepcja badań naukowych Warszawa Styczeń 2007

3 Literatura 1. T. Kotarbiński: Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. PWN, Warszawa 1986 2. W. Krajewski: Prawa nauki. KiW, Warszawa 1982 3. S. Ossowski: O nauce. PWN, Warszawa 1967 4. J. Pieter: Zarys metodologii pracy naukowej. PWN, Warszawa 1975 5. W. Pytkowski: Organizacja badań i ocena prac naukowych. PWN, Warszawa 1981 6. J. Such: Problemy weryfikacji wiedzy. PWN, Warszawa 1975 7. W. Zonn, A. Finkelsztejn: O nauce. WP, Warszawa 1977 Warszawa Styczeń 2007

4 Wstęp Warszawa Styczeń 2007

5 Istota naukowca Umiejętność twórczego (a nie tylko odtwórczego) podejścia do problemów umiejętność przechodzenia od niewiedzy do wiedzy umiejętność posługiwania się metodą naukową Warszawa Styczeń 2007

6 ISTOTA I TREŚĆ NAUKI Warszawa Styczeń 2007

7 Istota nauki Wiedza o świecie Nauczanie (edukacja) w szkole wyższejOrganizacje i instytucje naukowe Forma twórczej działalności człowieka Warszawa Styczeń 2007

8 Istnienie Trwanie - niezmienne rzecz t czas Warszawa Styczeń 2007

9 Życie organizm t Warszawa Styczeń 2007

10 Działanie Zmierzanie do celu 1 działanie Istota myśląca życie trwanieZmierzanie do celu 2 Warszawa Styczeń 2007

11 Umiejscowienie celu Cel 3 Podmiot działający Przestrzeń nieznana(działalność twórcza) (działalność rutynowa) Przestrzeń znana Cel 2 Cel 1 Warszawa Styczeń 2007

12 Działalność naukowa Twórcza działalność naukowa (badawcza) Cel 3Podmiot działający Obszar niewiedzy (luki w wiedzy) Cel 2 Obszar wiedzy Rutynowa działalność naukowa Cel 1 Warszawa Styczeń 2007

13 Wiedza Wiedza naukowa Niewiedza (luki w wiedzy) Wiedza nienaukowa(potoczna, pospolita ...) Warszawa Styczeń 2007

14 Ekspansja wiedzy Wiedza naukowa (luki w wiedzy) NiewiedzaWiedza nienaukowa (potoczna, pospolita ...) Warszawa Styczeń 2007

15 Proces naukowy - przetwarzanie wiedzy - badania naukoweWiedza naukowa Wykorzystanie Tworzenie - przetwarzanie wiedzy (prace rozwojowe) - popularyzowanie wiedzy - wdrażanie wiedzy - nauczanie (edukacja, dydaktyka) - badania naukowe - praca naukowa Warszawa Styczeń 2007

16 BADANIA NAUOWE Warszawa Styczeń 2007

17 1. Przygotowanie badań 2. Realizacja badań 3. Kontrola wynikówCykl badań naukowych 1. Przygotowanie badań 2. Realizacja badań 3. Kontrola wyników Warszawa Styczeń 2007

18 Koncepcja badań 1. Geneza i ustawienie problemu (uzasadnienie potrzeby badań) 2. Cel i problematyka badawcza (zagadnienia badawcze) 3. Założenia i hipotezy badawcze 4. Procedura badań (metody, teren i tok - harmonogram - badań) 5. Prezentacja wyników (układ pracy) Warszawa Styczeń 2007

19 Geneza problemu Diagnoza stanu rzeczyidentyfikacja obszaru niewiedzy - stwierdzenie istnienia problemu problemy subiektywne (dydaktyczne) i obiektywne (badawcze) obiektywizacja („odsubiektywizowanie”) niewiedzy - przegląd literatury uzasadnienie obiektywnej potrzeby (teoretycznej lub praktycznej) usunięcia niewiedzy (luki w wiedzy) Warszawa Styczeń 2007

20 Cel badań „druga strona” potrzeby badańzdecydowanie się na realizację potrzeby - na rozwiązanie problemu w drodze badań naukowych - prowadzi wprost do ustanowienia celu badań Cel: po co się prowadzi badania, co zamierza się osiągnąć w ich rezultacie Warszawa Styczeń 2007

21 Problematyka badawcza (zagadnienia badawcze)Problemy, zagadnienia badawcze - ”przeszkody” na drodze do celu logicznie podporządkowane celowi badań forma - pytania badawcze Warszawa Styczeń 2007

22 Rodzaje pytań badawczychpytania rozstrzygnięcia - zamknięte (czy?) pytania dopełnienia - otwarte (dlaczego, jak, jaki, ile, kiedy, gdzie? ...) Warszawa Styczeń 2007

23 Założenia badawcze Wiedza „nadsystemowa” wobec problemu (np. wyniki innych badań, wiedza podręcznikowa) coś, co nie będzie podlegać badaniom, przyjmowane jest takie, jakie jest - a jednocześnie stanowi podstawę, ograniczenie lub część rozwiązania problemu Warszawa Styczeń 2007

24 Hipotezy naukowe Przypuszczenia co do rozwiązania problemupróbne (wstępne) odpowiedzi na pytania badawcze tezy, które będą weryfikowane w toku badań hipotezy wstępne, robocze, rozwinięte, końcowe Warszawa Styczeń 2007

25 Teren (miejsce, przestrzeń) badań Harmonogram (czas) badańProcedura badań Metody badawcze Teren (miejsce, przestrzeń) badań Harmonogram (czas) badań Warszawa Styczeń 2007

26 Metody badawcze Metody teoretyczne Metody empiryczneanaliza, analogia, synteza, dedukcja, indukcja ... Metody empiryczne pomiary, eksperymenty, symulacje, ankiety, wywiady, konsultacje, dyskusje ... Warszawa Styczeń 2007

27 Teren badań Badania teoretyczne Badania empirycznebiblioteki, media, internet Badania empiryczne badane wycinki rzeczywistości (rzeczy, organizacje, procesy) laboratoria Warszawa Styczeń 2007

28 Tok (harmonogram) badań - etapy1. Przygotowanie badań (opracowanie koncepcji i zorganizowanie badań) - hipoteza wstępna 2. Etap badań teoretycznych - rozwinięcie hipotezy wstępnej w hipotezę roboczą 3. Etap badań praktycznych - weryfikacja hipotezy roboczej (elementów tej hipotezy) i ustalenie wyników badań 4. Synteza wyników i ich pisarskie (redakcyjne) ujęcie w postaci pracy naukowej - finalna hipoteza naukowa Warszawa Styczeń 2007

29 PRACE NAUKOWE Warszawa Styczeń 2007

30 Materiały naukowe Bezpośrednie („surowe”) wyniki badańAnkiety, zestawienia, próbki, wyniki symulacji Sprawozdania i notatki z badań Wypisy z literatury Warszawa Styczeń 2007

31 Fakty naukowe Zależności Uogólnienia Prawa naukowe Teorie naukoweWyniki badań Fakty naukowe Zależności Uogólnienia Prawa naukowe Teorie naukowe Warszawa Styczeń 2007

32 Rodzaje prac naukowych (1)Opracowania naukowe dzieła, przyczynki; rozprawy i komunikaty; prace promocyjne Opracowania popularnonaukowe książki, artykuły, wywiady, filmy dokumentalne itp. Prace wdrożeniowe projekty, plany, konstrukcje, podręczniki, instrukcje itp. Warszawa Styczeń 2007

33 Rodzaje prac naukowych (2)Podstawowe, stosowane Analityczne, syntetyczne Problemowe, przyczynkarskie Teoretyczne, doświadczalne Indywidualne, zespołowe Warszawa Styczeń 2007

34 Prace (rozprawy) doktorskie Prace (dysertacje) habilitacyjne Prace promocyjne Prace magisterskie Prace (rozprawy) doktorskie Prace (dysertacje) habilitacyjne Dorobek profesorski Warszawa Styczeń 2007

35 Układ pracy naukowej Wstęp (rozdział metodologiczny)Rozdziały merytoryczne Zakończenie Bibliografia Aneksy, załączniki Warszawa Styczeń 2007

36 Wstęp (rozdział metodologiczny)Treścią wstępu (rozdziału metodologicznego) jest koncepcja badań. Czytelna informacja o genezie problemu na tle krytyki dotychczasowej literatury oraz o celach i zagadnieniach badawczych, założeniach i hipotezach, procedurze badań i układzie pracy Warszawa Styczeń 2007

37 Rozdziały merytoryczne (1)Tyle rozdziałów ile głównych zagadnień (problemów) badawczych Każdy rozdział to prezentacja wyników badań nad danym zagadnieniem Warszawa Styczeń 2007

38 Rozdziały merytoryczne (2)Układ rozdziału: wprowadzenie - charakterystyka zagadnienia (pytania) badawczego; rozbicie na podzagadnienia część główna - sprawozdanie z badań (materiał badawczy) podsumowanie - synteza w postaci odpowiedzi na pytanie badawcze Warszawa Styczeń 2007

39 Zakończenie pracy naukowejNawiązanie do wstępu (lustrzane odbicie) Synteza syntez z poszczególnych rozdziałów merytorycznych Krytyczne spojrzenie na przebieg i rezultaty badań i ewentualne sugestie dalszych badań Warszawa Styczeń 2007

40 Inne części pracy naukowejBibliografia Alternatywnie: przedmowa (czasami dodatkowe słowo od autora, często zamiast wstępu, gdy umieszcza się odrębny rozdział metodologiczny) aneksy (części innych dzieł) załączniki (materiały z badań, rozszerzające opisy, wyjaśnienia itp.) Warszawa Styczeń 2007

41 Literatura przedmiotuPodstawa, punkt wyjścia w formułowaniu problematyki Źródło założeń i hipotez Weryfikator hipotez Problem wiarygodności: źródła oryginalne i wtórne (interpretacje, tłumaczenia) Warszawa Styczeń 2007

42 Zasady pisarstwa (1) Trzymać się tematu (minimalizacja dygresji)Logiczność i jasność wywodów Wyczerpywać zagadnienie w jednym miejscu, unikać powtórzeń Preferować styl bezosobowy Unikać stylu „gazetowego”, publicystycznego Warszawa Styczeń 2007

43 Zasady pisarstwa (2) Krytyczne i „rozwojowe” powoływanie się na literaturę (unikać czystej „cytologii”) Zapewnić odróżnianie myśli autora i wyników badań od wiedzy zaczerpniętej z innych źródeł (unikać plagiatu) Warszawa Styczeń 2007

44 Recenzowanie Zgodność pracy z tematem Ocena metodologicznaOcena rzeczowa (treści) wartość naukowa wartość użytkowa Oryginalność kompilacja, plagiat, praca oryginalna Pisarstwo Warszawa Styczeń 2007

45 Naukowcy Stopnie Tytuł - profesor Stanowiskamagister, doktor, doktor habilitowany Tytuł - profesor Stanowiska asystent, adiunkt, profesor docent (?) Warszawa Styczeń 2007

46 Organizacja nauki (1) Uczelnie wyższe szkoły wyższeuczelnie akademickie (uniwersytety, akademie, politechniki) publiczne i niepubliczne wydziały, instytuty, katedry, zakłady Warszawa Styczeń 2007

47 Instytucje naukowo-badawczeOrganizacja nauki (2) Instytucje naukowo-badawcze instytuty zakłady ośrodki (centra) rządowe i pozarządowe Warszawa Styczeń 2007

48 Administrowanie naukąKomitet Badań Naukowych Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu Komisja Akredytacyjna Komisja ds. Tytułu i Stopni Naukowych Komórki kierowania badaniami (planowania, organizowania, zlecania, finansowania, rozliczania) w strukturach państwowych i prywatnych Warszawa Styczeń 2007

49 ĆWICZENIE Warszawa Styczeń 2007

50 Koncepcja badań naukowychWybrać dowolną dziedzinę zainteresowań naukowych Optymalnie - obszar przyszłej pracy doktorskiej Znaleźć i ustalić problem Opracować zarys koncepcji badań naukowych Warszawa Styczeń 2007

51 Układ zarysu koncepcji badań1. Geneza i ustawienie problemu (uzasadnienie potrzeby badań) 2. Cel, problem i problematyka (zagadnienia, pytania) badawcza 3. Wstępne hipotezy badawcze 4. Procedura badań 5. Układ pracy (układ sprawozdania z badań) Warszawa Styczeń 2007

52 Prezentowanie koncepcjiZreferowanie koncepcji Dyskusja Warszawa Styczeń 2007

53 ? Warszawa Styczeń 2007