1 Stosowanie prawa cywilnegoLiteratura: red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Zarys prawa cywilnego, Warszawa 2014 red. E Gniewek, Kodeks Cywilny. Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2010 Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Wydanie 10, Warszawa 2009 Opracowała mgr Irena Krauze – Lisowiec

2 Stosowanie prawa cywilnegoBEZ UDZIAŁU ORGANÓW PAŃSTWA Z UDZIAŁEM ORGANÓW PAŃSTWA uprawnienie bezpośrednie uprawnienie do żądania ukształtowania stosunku prawnego przez sąd roszczenie niewykonanie / nienależyte wykonanie obowiązku przez podmiot zobowiązany uprawnienie kształtujące zarzut

3 Postępowanie rozpoznawczedokonanie ustaleń i podjęcie wiążącej strony decyzji o treści ich praw i obowiązków (rozpoznanie sprawy) PROCES POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE Sprzeczne (rozbieżne lub wręcz przeciwstawne) interesy stron: powód - pozwany Sytuacje niekonfliktowe, nie muszą być sprzeczne interesy stron: wnioskodawca – uczestnicy postępowania

4 RODZAJE POWÓDZTW W PROCESIEpowództwo o świadczenie Powództwo o ukształtowanie powództwo o ustalenie Postępowanie egzekucyjne Orzeczenie deklaratywne, wyrok zasądzający Orzeczenie deklaratywne, wyrok ustalający Orzeczenie konstytutywne, wyrok kształtujący

5 ROZUMOWANIE SĄDU W TOKU ROZPOZNANIA SPAWY:USTALENIE STANU FAKTYCZNEGO ustalenie rzeczywistego przebiegu zdarzeń – zaistnienia faktów, zawartych w zakresie zastosowania normy prawnej USTALENIE STANU PRAWNEGO ustalenie treści normy prawnej mającej stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy DOKONANIE SUBSUMCJI ustalenie zgodności/niezgodności stanu faktycznego z zakresem zastosowania normy prawnej i wydanie orzeczenia zgodnie z zakresem normowania normy prawnej

6 STAN FAKTYCZNY FAKTY Ustalenie faktów (zdarzeń i stanów rzeczy) polega na zgromadzeniu dowodów (źródeł informacji o faktach) i ich ocenie. Reguły dotyczące tego rozumowania poznawczego sądu: 1/ Co do zasady twierdzenia o faktach i dowody na ich poparcie mają przedstawiać strony postępowania, 2/ Należy ustalać fakty, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

7 FAKTY PRAWNE Fakty prawotwórcze Fakty prawoniweczącefakty wymienione w treści normy prawnej, mające znaczenie dla istnienia praw i obowiązków stron oraz ich treści Fakty prawotwórcze Fakty prawoniweczące Fakty prawotamujące

8 Fakty prawotwórcze – fakty prawne, powodujące powstanie skutków prawnych.Fakty prawotamujące – fakty prawne, powodujące brak wywołania skutków prawnych przez fakt prawotwórczy w konkretnym przypadku. Fakty prawoniweczące – fakty prawne, powodujące ustanie skutków prawnych wywołanych faktem prawotwórczym.

9 USTALENIE FAKTÓW PRAWNYCHFakty powszechnie znane DOWODY Fakty znane sądowi z urzędu Fakty bezsporne Domniemania

10 DOWODY DOWÓD GŁÓWNY DOWÓD PRZECIWIEŃSTWA DOWÓD PRZECIWNY

11 Dowód główny – dowód uwiarygodniający twierdzenie o fakcie prawnymDowód główny – dowód uwiarygodniający twierdzenie o fakcie prawnym. Dowód przeciwny – dowód podający w wątpliwość twierdzenie przeciwnika o fakcie prawnym. Dowód przeciwieństwa – dowód wykazujący fałszywość twierdzeń przeciwnika o fakcie prawnym, udowodniający istnienie innego, niż wskazywał przeciwnik, faktu prawnego.

12 DOMNIEMANIE FAKTYCZNE PRAWNE Dowody pośrednie praesumptio factipraesumptio iuris

13 Domniemanie faktyczne Sąd może (nie musi) uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów. Wnioskowanie sądu jest oparte na podstawie twierdzeń nauki lub doświadczenia życiowego, a nie normy prawnej. Wysoce prawdopodobne typowe następstwo lub fakty statystycznie współistniejące. art. 231 kpc

14 Domniemanie materialneDOMNIEMANIE PRAWNE Stanowi normę prawną nakazującą sądowi (sąd musi) dokonanie określonego ustalenia faktycznego (są zawarte w przepisach prawnych) Domniemanie formalne Norma nakazująca bezwarunkowe ustalenie określonych twierdzeń Domniemanie materialne Obowiązek sądu Podstawa domniemania Ustalony inny fakt Wniosek domniemania Fakt domniemany Fakt domniemany

15 OBRONA PRZED DOMNIEMANIEM MATERIALNYMObalenie domniemania (zanegowanie wniosku domniemania) Podważenie podstawy domniemania Dowód przeciwny Dowód przeciwieństwa Dowód przeciwieństwa Domniemania zwykłe - praesumptio iuris tantum, kwalifikowane i niewzruszalne – praesumptio iuris ac de jure (teoretycznie mogące istnieć)

16 OBRONA PRZED DOMNIEMANIEM FORMALNYMObalenie domniemania Dowód przeciwieństwa

17 CIĘŻAR DOWODU Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne – reguła rozkładu ciężaru dowodu (vide: art. 6 kc). Inicjatywa i konsekwencje prawne.

18 Ustalenie stanu prawnegoWstępne ustalenie obszaru prawa prywatnego w procesie badania i rozstrzygnięcia sprawy; Rozumowanie walidacyjne – celem ustalenia treści obowiązujących w tym czasie przepisów prawnych; Wykładnia prawa – odtworzenie z przepisów prawnych treści normy prawnej.

19 Reguły wykładni 3. 1. Reguły funkcjonalne Reguły językowe 2.Reguły systemowe

20 REGUŁY JĘZYKOWE znaczenie przepisów prawnych według zasad semantyki i składni języka, którym posługuje się ustawodawca z uwzględnieniem kontekstu Reguły ogólne języka polskiego Definicja legalna Jeżeli nie Jeżeli nie Znaczenie w doktrynie i orzecznictwie

21 Pomocne przy dokonywaniu wykładni techniki legislacyjne ustawodawcyDefinicje ustawowe Zwroty niedookreślone Przepisy odsyłające Fikcja prawna Utrwalone w orzecznictwie konstrukcje językowe

22 REGUŁY SYSTEMOWE REGUŁY FUNKCJONALNEPomocniczo wykładnia historyczna i komparatystyczna Nakazują uwzględniać przy ustalaniu znaczenia interpretowanego wyrażenia inne obowiązujące w systemie normy prawne, w tym hierarchicznie wyższe, zasady Nakazują odwoływanie się do pozajęzykowego i pozasystemowego kontekstu, w którym funkcjonują normy prawne, wartości ustawodawcy, cel aktu prawnego

23 Wnioskowania prawniczeLuka prawna Analogia z ustawy analogia legis podobieństwo sytuacji, konkretna norma prawna Analogia prawa analogia iuris podobieństwo wartości Wynikanie instrumentalne z normy prawnej wynika jednocześnie Wnioskowania a fortiori Konsekwencja ocen ustawodawcy Nakaz czynienia wszystkiego, co jest warunkiem koniecznym zrealizowania określonego stanu rzeczy Zakaz czynienia czegokolwiek, co jest warunkiem wystarczającym zrealizowania określonego stanu rzeczy argumentum a maiori ad minus Nakazane/dozwolone argumentum a minori ad maius zakazane

24 Zbieg uprawnień REGULACJE USTAWOWE ZBIEGU UPRAWNIEŃJEŻELI NIE REGUŁY WYPRACOWANE PRZEZ DOKTRYNĘ I ORZECZNICTWO Ogólna reguła wyboru uprawnienia przez uprawnionego

25 Dziękuję za uwagę.