1 Suriyeli Çocukların Erken Yaşta Evlilik Haberlerinin Türk Yazılı Basınında SunumuGülay ACAR YURTMAN Üsküdar Üniversitesi Sosyal Hizmet Yüksek Lisans Öğrencisi
2 Bu çalışmada Suriyeli çocukların erken yaşta evlenmelerine ilişkin haberlerinin yazılı basında sunumu, Hürriyet, Yeni Şafak, Posta, Habertürk, Milliyet Gazetesi örnekleminden hareketle içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir.
3 Nisan Ekim 2016 tarih aralığında anaakım medyada Suriyeli çocukların erken evliliklerini içeren haber başlıkları, başlıklarda kullanılan kavram ve tanımlamalar, haberlerin içeriklerinde kullanılan fotoğraflar analiz edilmiş, bu haberlerin yayınlandıkları sayfanın hangisi olduğu incelenmiştir.
4 Böylelikle, toplumu haberdar etme ve bilgilendirme misyonu olan yazılı basının Suriyeli çocukların erken evliliğine ilişkin haberleri , sorunun çözümüne yönelik toplumsal duyarlılığın ve etkin kamu politikalarının üretilmesine yönelik herhangi bir açılım sağlayıp sağlamadığının ortaya konulması amaçlanmış, nasıl yorumladığı tartışılmıştır.
5 Suriye'de yıllardır sürmekte olan savaş, bizim için de insanlığımızı sınama mücadelesine dönüşmüş durumda. Savaş her zamanki gibi en çok kadınları ve çocukları etkiliyor. Suriyeli kız çocukları, mülteci ve sığınmacı olarak sığındıkları ülkelerde tacizle karşılaşmakta ayrıca evlenmek zorunda bırakılmaktadırlar.
6 Çok çocuğa sahip ailelerin bakım yükünden kurtulma, başlık parası, tecavüz tehlikesine karşı koruma adına, korunmaya muhtaç olan kız çocuklarını ‘feda’ eden aileler suç işlemekte, kız çocuklar için ise evlilik, yuva kurma anlamını çoktan yitirmiş durumdadır. Tüm çocukların korunmasına yönelik; Uluslararası düzeyde en kapsamlı ve temel düzenleme Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’dir. Türkiye, Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeyi 1995 yılında onaylamıştır. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 1. maddesine göre, daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, 18 yaşına kadar her insan çocuk sayılır.
7 Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 2Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 2. maddesi ise Sözleşme’de yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler. O halde Sözleşmeye taraf olan devletler kendi vatandaşı olan çocuklara tanıdıkları hakları aynen yabancı çocuklara da tanımak zorundadırlar. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de kabul edilen temel ilke, “çocuğun yüksek yararı ilkesidir”
8 Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de mülteci çocuklarla ilgili özel bir madde bulunmaktadır. Üstelik bu madde hem refakatsiz çocukları hem de ana babası veya başka birinin himayesinde bulunan çocukları kapsayıp, özetle; insan haklarına veya insani konulara ilişkin ve söz konusu devletlerin taraf oldukları diğer uluslararası sözleşmelerde tanınan ve bu duruma uygulanabilir nitelikte bulunan hakları kullanması amacıyla koruma ve insani yardımdan yararlanması için gerekli bütün önlemleri alırlar.
9 En temel düzeyde bir insan hakları ihlali olarak tespit edilmesi gereken “erken yaşta zorla evlilik” olgusu tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’nin de toplumsal gündeminde önemli bir sorun olarak durmaktadır. Erken yaşta yapılan çocuk evliliğinin anlamı aynı zamanda “çocuk gelin”ler sorununa işaret etmektedir.
10 Türkiye'de 18 yaşından küçüklerin evlenmesine izin verilmediği için, reşit olmayan kızlarını para karşılığı yaşça büyük adamlarla, gizlice kıyılan dini nikâh ile kendilerince 'evlendirdiğini' sanan aileler, bir müddet sonra kız çocuğu geri gönderilince yaptığı yanlışı görüyor. Evlendirilen bu çocuklar çoğunlukla 2.yada 3. eş olarak gitmektedir. Mülteci barınaklarının küçüklüğü, aile içi şiddeti de artırıyor, üstelik ensest vakalarının da görülmeye başlandığı söyleniyor. Kızların birçoğu, kendilerini feda edip evlenerek, bu şartlar altında mücadele eden ailelerine bir nevi borçlarını ödüyorlar!
11 Gazete Başlıklarında Suriyeli “Çocuk Gelinler”in Sunumu“Çocuk gelin” olgusu seçilen gazetelerde yer alan hemen hemen tüm haber başlıklarında ve köşe yazılarında trajik bir olay ve uyarıcı dikkat çekici bir olay olarak sunulmakta ve böylece meseleye dair kamusal bir farkındalık oluşturulamaya çalışılmaktadır.
12 “Suriyeli çocuk gelinler trajedisi”(http://www.haberturk.com/gundem/haber/ suriyeli- cocuk-gelinler-trajedisi)
13 ”Sığınmacı çocuk gelinlerin dramı”(http://www.dw.com/tr/s%C4%B1%C4%9F%C4%B1nmac%C4%B1-%C3%A7ocuk-gelinlerin-dram%C4%B1/a )
14 ”Suriyeli çocuk gelin canına kıydı”
15 "Mülteci Kız Çocuklarının Evlendirilmesine Göz Yummayın"
16 ” Türkiye’nin Çoğalan Suriyeli Çocuk Gelinleri ”
17 HABER METİNLERİNDE “Suriyeli Çocuk Gelinler”:“Suriyeli Çocuk gelin” olgusunun haber metinlerinde temsiline ilişkin disipline edici söylemin görünür olduğu düzey incelenen her üç gazetede de yer alan haberlerde karşımıza çıkmaktadır.
18 Suriyeli Çocukların Erken Yaşta Evlilik Haberlerinin Özendirici DiliÖte yandan incelenen gazete haberlerinde Suriyeli çocukların erken evlilik vakalarının kamunun yoğun ilgisini çekecek bir formatta, özendirici bir uslupla sunulduğu görülmektedir. Bu bağlamda “2 bin TL` ye İkinci Eş” (http://www.gazetevatan.com/2-bin-tl-ye-ikinci-es yasam/)
19 “Suriyeli kuma ticareti: Kira veremiyorsan kızını ver!”
20 “Suriyeli 12-13 yaşındaki kızlar ikinci eş olarak satılıyor”
21 Böylece bu konunun bu şekilde medyada yer alması , bu alanda verilen çabaların önüne geçmekte ve bu konuda bazı olumsuz duyguların tetiklenmesine yol açabilmektedir. Bu konuda medya mensuplarının özen göstermesi, pedofili yada ikinci eş olarak Suriyeli çocukların tercih edilmesi önüne bir nebze geçecek, toplum adına yaşanan mağduriyetin giderilmesi konusunda önemli katkılar sağlaycaktır.
22 Gazetelerin Konuya İlişkin Çözüm Önerileriİncelenen gazetelerde Suriyeli çocukların erken yaşta evliliklerinin önüne geçilebilmesi için bir dizi çözüm önerileri de ileri sürdükleri gözlenmektedir. Bu çözüm önerileri arasında özellikle çocukların eğitimi konusu erken evlilikleri önlemede önemli bir önlem olduğu dile getirilmekte . Bu bağlamda “Suriyeli çocukların eğitimi "kayıp nesil" felaketini önleyecek” tarzındaki haber başlıkları ve metin içeriği önem arzetmektedir.
23 Araştırma sonuçlarına göre haber metinlerinde öne çıkan anlamlandırmanın daha ziyade “Türkiye’deki mülteci çocuk gelinler” başlığı altında verilen bu haberlerde Suriyeli çocukların durumu fiziksel ve cinsel şiddeti arttıran bir unsur olarak resmedilmektedir. Söz konusu evlilikler nedeniyle kız çocukları bir taraftan eğitim hakkından mahrum kalırken, diğer taraftan da erken yaşta anne olmaya zorlandıkları için de sosyal ve siyasal yaşamdan dışlandıkları hususu üzerinde durulmaktadır. Haber metinlerinde ayrıca eşler arası yaş farkının çok yüksek, olduğu, annelik yaş ortalamasının çok düşük olduğu ve erken yasta hamileliklere rastlandığı ifade edilmektedir. Diğer taraftan bu tür evlilikler ikinci eş durumuna neden olduğu için toplumlar arasında gerginlik etkeni şeklinde değerlendirilmektedir.
24 Teşekkürler