1 Uniwersyteckie zbiory elektroniczne a ochrona praw autorskichPełnosprawny Student III Kraków, września 2009 r. Uniwersyteckie zbiory elektroniczne a ochrona praw autorskich dr Justyna Ożegalska-Trybalska Instytut Prawa Własności Intelektualnej UJ

2 Źródła prawa ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. dyrektywa z 22 maja 2001 r., 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym

3 Przedmiot ochrony Utwory 2) Przedmioty praw pokrewnychutwory literackie, naukowe, programy komputerowe, bazy danych. 2) Przedmioty praw pokrewnych artystyczne wykonania, fonogramy, wideogramy, nadania stacji radiowych i telewizyjnych pierwsze wydania, wydania naukowe i krytyczne (tzw. prawa pokrewne wydawców) 3

4 Utwory powstające w szkołach wyższychutwory tworzone przez pracowników (naukowych/nienaukowych) szkół wyższych: w sferze naukowej: raporty, opinie, artykuły, ekspertyzy, referaty konferencyjne (szkoły artystyczne: obrazy, rzeźby), doktoraty, habilitacje, monografie w sferze edukacyjnej: egzaminy (testy dla studentów, kazusy), prezentacje, skrypty, zbiory testów na egzaminy wstępne w sferze administracyjnej/organizacyjnej: zarządzenia, statuty, recenzje (prac magisterskich, prac doktorskich, rozpraw habilitacyjnych), strona www uczelni 4

5 Utwory powstające w szkołach wyższychproblem kwalifikowania niektórych materiałów, opracowań przygotowywanych przez pracowników szkół wyższych jako dokumentów lub materiałów urzędowych w rozumieniu art. 4 pr.aut. np: zarządzeń władz uczelni (rozporządzenia rektora) zarządzeń organów uczelni (uchwały senatu, uchwały rady wydziału) 5

6 Utwory powstające w szkołach wyższychutwory tworzone przez studentów szkół wyższych: prace licencjackie prace magisterskie prace doktorskie 6

7 Podmiot praw autorskichUczelnia jako podmiot uprawniony z tytułu prawa autorskiego: uprawnienia uczelni jako pracodawcy – art. 12 pr. aut. uprawnienia uczelni w stosunku do utworów naukowych pracowników - art. 14 pr. aut. relacja pomiędzy regulacją z art. 12 i 14 pr. aut. uprawnienia uczelni w stosunku do prac dyplomowych studentów na podstawie art. 15a pr.aut. 7

8 Treść prawa autorskiegoautorskie prawa osobiste (art. 16 pr.aut.) autorskie prawa majątkowe (art. 17 i art. 50 pr.aut.)

9 Autorskie prawa osobisteprawo do: autorstwa utworu oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem lub udostępniania go anonimowo nienaruszalności treści i formy oraz jego rzetelnego wykorzystania decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności nadzoru nad sposobem korzystania z utworu nieograniczone w czasie niezbywalne

10 Ochrona autorskich praw osobistych w procesie digitalizacjioznaczenie autorstwa metki elektroniczne zachowanie nienaruszalności treści i formy utworu

11 Autorskie prawa majątkowetreść prawa - wyłączne prawo do: korzystania z utworu wynagrodzenia za korzystanie rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji pola eksploatacji a) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu (wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu cyfrowego, techniką cyfrową) b) w zakresie obrotu oryginałem lub egzemplarzem, na którym utwór utrwalono (wprowadzanie do obrotu, użyczenie, najem), c) w zakresie rozpowszechnienia utworu (publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie, nadawanie, udostępnienie za pośrednictwem Internetu).

12 Digitalizacja utworów i korzystanie z elektronicznych wersji utworówdigitalizacja to forma zwielokrotnienia utworu! co do zasady, w okresie trwania autorskich praw majątkowych digitalizacja, rozpowszechnianie i udostępnianie wersji elektronicznych utworów wymaga zgody podmiotu uprawnionego (twórca, wydawca) z tytułu autorskich praw czas trwania autorskich praw majątkowych – czas życia twórcy + 70 lat od jego śmierci

13 Digitalizacja utworów i korzystanie z elektronicznych wersji utworówPodstawa prawna korzystania z utworów przez uczelnie (w tym dokonania digitalizacji utworu, udostępniania w elektronicznych zbiorach, bazach uczelni, udostępniania za pomocą Internetu): umowa z uprawnionym z tytułu praw autorskich (licencyjna, przenosząca prawa) przepisy dotyczące dozwolonego użytku wewnętrzne regulacje jednostki naukowej (np. Rozporządzenia Rektora UJ nr 45 w sprawie elektronicznej bazy danych prac dyplomowych i rozpraw doktorskich)

14 Digitalizacja utworów i korzystanie z elektronicznych wersji utworówRozporządzenia Rektora UJ nr 45 w sprawie elektronicznej bazy danych prac dyplomowych i rozpraw doktorskich domniemanie udzielenia UJ (w momencie przekazania wersji elektronicznej pracy) nieodpłatnej licencji niewyłącznej na umieszczenie pracy w wersji elektronicznej w bazie oraz jej zwielokrotnianie i udostępnianie w formie elektronicznej w zakresie koniecznym dla weryfikacji autorstwa tej pracy i ochrony przed przywłaszczaniem jej autorstwa zobowiązuje się do przechowywania pracy w postaci niezmienionej i z poszanowaniem praw osobistych twórcy możliwość udzielenia UJ w formie pisemnej, nieodpłatnej licencji niewyłącznej do korzystania z pracy bez ograniczeń czasowych i terytorialnych w zakresie: zwielokrotnienia w formie elektronicznej udostępnienia w Internecie

15 Digitalizacja utworów przed upływem autorskich praw majątkowychmożliwość dokonania digitalizacji bez zgody uprawnionego z tytułu praw autorskich w zakresie dozwolonego użytku (osobistego lub publicznego) art. 23 pr.aut. (dozwolony użytek osobisty) art. 27 pr.aut. (licencja dla instytucji naukowych i oświatowych) art. 28 pr.aut (licencja dla bibliotek) art. 30 pt.aut (licencja dla archiwów, ośrodków dokumentacji) art. 33¹ pr.aut. (licencja na rzecz osób niepełnosprawnych)

16 Licencja dla bibliotek – art. 28 ust. 1 pr.autudostępnianie egzemplarzy utworów rozpowszechnionych brak podstaw do dokonywania internetowych wypożyczeń cyfrowych wersji utworów on line! możliwość dokonywania udostępnień zbiorów elektronicznych na podstawie umów między biblioteką a twórcami/wydawcami)

17 Licencja dla bibliotek – art. 28 ust. 2 pr.autsporządzania lub zlecania sporządzania egzemplarzy rozpowszechnionych utworów w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów problem dopuszczalności globalnej retrodygitalizacji zabiorów analogowych biblioteki na potrzeby tworzenia zbiorów w wersji elektronicznej, a następnie udostępniania takich zbiorów na zasadach określonych w art. 28 ust.3 pr.aut

18 Licencja dla bibliotek – art. 28udostępniania zbiorów dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek - brak podstaw do udostępniania elektronicznych wersji utworów w ogólnodostępnych sieciach komputerowych, nawet przy ograniczeniu kręgu osób korzystających z zasobów do czytelników posługujących się indywidualnymi hasłami dostępu do zbiorów biblioteki.

19 Korzystanie z utworów dla dobra studentów niepełnosprawnych - artKorzystanie z utworów dla dobra studentów niepełnosprawnych - art. 33¹ pr.aut. Możliwość korzystania z utworów przez uczelnie dla dobra studentów niepełnosprawnych po warunkiem, że: utwór został rozpowszechniony problem „rozpowszechnienia”: utworów rozpowszechnianych w trakcie zamkniętych zajęć (np. ćwiczeń) prac magisterskich, dyplomowych przekazanych przez twórców do biblioteki korzystanie nie ma zarobkowego charakteru odnosi się bezpośrednio do upośledzenia i jest podejmowane w zakresie wynikającym z natury upośledzenia

20 Korzystanie z utworów dla dobra studentów niepełnosprawnych - artKorzystanie z utworów dla dobra studentów niepełnosprawnych - art. 33¹ pr.aut. przygotowywanie i udostępnianie materiałów dydaktycznych dla osób niepełnosprawnych w formie elektronicznej tworzenie elektronicznych zbiorów utworów (literatury, podręczników, wykładów) dla niepełnosprawnych studentów wymiana zbiorów elektronicznych z zasobami dla studentów niepełnosprawnych z innymi uczelniami, instytucjami itp

21 Digitalizacja i korzystanie z utworów po upływie autorskich praw majątkowychna dokonanie digitalizacji, wprowadzenie do obrotu egzemplarzy zdigitalizowanych utworów nie jest wymagana zgoda podmiotu uprawnionego możliwość tworzenia przez instytucję naukową biblioteki cyfrowej, w której udostępniane będą utwory, co do których wygasły autorskie prawa majątkowe obowiązek wniesienia opłat na rzecz Funduszu Promocji Twórczości

22 Konferencja pod patronatem:Dziękuję za uwagę Justyna Ożegalska-Trybalska Instytut Prawa Własności Intelektualnej UJ ul. Kanonicza 14, Kraków tel: Konferencja pod patronatem: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, prof. dr hab. Barbary Kudryckiej Konferencja jest współfinansowana ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych